KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida qishloq xo‘jaligi yalpi ichki mahsulotning taxminan 24,6% ini tashkil etib, aholining qariyb 27% ini ish bilan ta'minlaydi [1]. Bug‘doy esa respublikaning oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashda strategik ahamiyatga ega bo‘lib, 2023-yilda 7,9 million tonna hosil yig‘ib olindi va bu ko‘rsatkich oldingi yilga nisbatan 4,5% ga o‘sganini ko‘rsatadi [2]. Biroq, ekin maydonlaridan samarali foydalanish va agrotexnik tadbirlarni ilmiy asosda tashkil etish, ayniqsa, kuzgi bug‘doy yetishtirishda hosildorlikni yanada oshirish uchun muhim zamin yaratadi. O‘zbekiston sharoitida kuzgi bug‘doyning o‘rtacha hosildorligi gektariga 50-60 sentnerni tashkil etsa-da, ilg‘or xo‘jaliklarda bu ko‘rsatkich 80-100 sentnerga yetmoqda [3]. Bu esa agrotexnik tadbirlarni optimallashtirish va agrotexnik kartalarni zamonaviy texnologiyalar asosida ishlab chiqish orqali mamlakat bo‘ylab hosildorlikni aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi imkoniyatlari mavjudligini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida bug‘doy mahsulotlari bozori hajmi 2023-yilda 225,4 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2028-yilga borib 278,9 milliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda, bu yillik o‘rtacha 4,3% o‘sish sur'atini anglatadi [4]. Mazkur mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, global iqlim o‘zgarishlari, suv resurslarining tanqisligi va oziq-ovqat xavfsizligi masalalari fonida yanada ortmoqda. O‘zbekistonning qurg‘oqchil iqlim sharoitida suvdan oqilona foydalanish va tuproq unumdorligini saqlash kuzgi bug‘doy yetishtirishning asosiy muammolaridan biridir [5]. Mavjud agrotexnik kartalar ko‘pincha umumiy tavsiyalar asosida tuzilgan bo‘lib, mintaqaviy xususiyatlarni, tuproq turlarini va iqlim sharoitlaridagi o‘zgarishlarni yetarli darajada hisobga olmaydi. Natijada, fermerlar uchun aniq, ilmiy asoslangan va iqtisodiy jihatdan samarali tavsiyalar yetishmayapti. Bunday holat hosildorlikning potensial darajasiga erishishga to‘sqinlik qiladi va resurslardan samarasiz foydalanishga olib keladi. Jumladan, mineral o‘g‘itlardan noto‘g‘ri foydalanish tuproq degradatsiyasiga sabab bo‘lishi mumkin, zararkunanda va kasalliklarga qarshi kurash choralarini vaqtida qo‘llamaslik esa hosilning 20-30% gacha yo‘qotilishiga olib kelishi mumkin [6]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, X. Li (2018) o‘z tadqiqotida aniq dehqonchilik (pre ...