KURS ISHI

KIRISH Dunyo bo'yicha Demokratiya indeksiga ko'ra, 2023-yilda sayyoramiz aholisining atigi 8.9% to'liq demokratik mamlakatlarda yashagan [1], bu ko'rsatkich 2015-yildagi 11% ga nisbatan pasayishni ko'rsatadi [2]. Bu global miqyosda liberal demokratiya modellari qator jiddiy sinovlarga duch kelayotganidan dalolat beradi, jumladan, populizmning kuchayishi, avtoritar tendensiyalarning yuksalishi va ma'lumotlar bilan manipulyatsiyaning oshishi kabilar bunga misol bo'la oladi [3]. Shu bilan birga, O'zbekistonda so'nggi yetti yilda siyosiy erkinliklar va fuqarolik huquqlarini ta'minlash borasidagi keng ko'lamli islohotlar natijasida mamlakat Demokratiya indeksidagi o'z pozitsiyasini o'rtacha 0.3 ballga yaxshilagan [4], biroq hanuzgacha "avtoritar rejimlar" toifasida qolmoqda va qonun ustuvorligi hamda inson huquqlarini amalda ta'minlash yo'lida sezilarli yutuqlarga erishish zarurati saqlanib qolmoqda [5]. O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda korruptsiyaga oid jinoyatlar soni 18% ga oshgan [6], bu esa korruptsiyaga qarshi kurashni kuchaytirish lozimligini ko'rsatadi. Jahon bankining Boshqaruv ko'rsatkichlari (Worldwide Governance Indicators) bo'yicha O'zbekistonda "Fikr bildirish va javobgarlik" indeksi 2016-yildan 2022-yilgacha 25-foiz nuqtadan 30-foiz nuqtagacha o'sgan [7], bu so'z erkinligi borasidagi ba'zi ijobiy siljishlarni aks ettiradi. Hozirgi globallashuv davrida liberal demokratiya tamoyillarini chuqur tushunish, ularni milliy sharoitlarda tatbiq etish mexanizmlarini tahlil qilish va mustahkamlash yo'llarini izlash global hamda mahalliy miqyosda favqulodda dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ko'plab mamlakatlar, jumladan, O'zbekiston ham, iqtisodiy rivojlanish va jamiyatni modernizatsiya qilish maqsadida chuqur islohotlarni amalga oshirmoqda, biroq bu jarayonlarda konstitutsionalizm, hokimiyatlar bo'linishi va fuqarolik jamiyatining faol ishtirokini ta'minlash, shu bilan birga, fuqarolarning saylovlar orqali siyosiy jarayonlarda to'laqonli plyuralizm asosida ishtirok etishi kabi murakkab masalalar hal etilmagan holda qolmoqda [8]. Demokratik qadriyatlarning mustahkamlanmaganligi, ochiqlik va shaffoflikning yetarli darajada ta'minlanmaganligi ijtimoiy-siyosiy barqarorlikka tahdid solib, fuqarolarning davlatga bo'lgan ishonchini pasaytirishi mumkin [9]. Shu bois, liberal demokratiyaning amaldagi xususiyatlarini, uning afza ...