KURS ISHI

KIRISH So'nggi o'n yillikda global miqyosda demokratiyaning umumiy tendensiyalari sezilarli darajada o'zgarishlarga duch keldi. Xalqaro tahlil markazlarining ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil holatiga ko'ra, dunyo aholisining atigi 13% to'liq erkin demokratik mamlakatlarda yashamoqda, bu ko'rsatkich 2005-yildagi 24% dan ancha pastdir [1]. Bu pasayish tendensiyasi, ayniqsa, "qisman erkin" va "erkin emas" davlatlar sonining oshishi bilan bog'liq bo'lib, ushbu toifadagi mamlakatlar dunyo aholisining qariyb 50% ni tashkil etadi [2]. O'zbekiston kontekstida ham liberal demokratiya xususiyatlarini o'rganish va tahlil qilish alohida ahamiyat kasb etadi. O'zbekiston Respublikasining "Yangi O'zbekiston Taraqqiyot Strategiyasi" [3] doirasida amalga oshirilayotgan keng ko'lamli islohotlar inson huquqlari va erkinliklarini ta'minlash, qonun ustuvorligini mustahkamlash, fuqarolik jamiyatini rivojlantirish hamda ommaviy axborot vositalari erkinligini ta'minlashga qaratilgan. Jumladan, O'zR Adliya vazirligi (2024) ma'lumotlariga ko'ra, 2017-yildan 2023-yilgacha nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) soni 9,2 mingdan 11,5 mingga yetgan bo'lib, bu fuqarolik jamiyati sektorining sezilarli faollashganligini ko'rsatadi [4]. Biroq, EIU Demokratiya Indeksi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekiston 167 mamlakat orasida 149-o'rinni egallab, "avtoritar rejim" toifasida qolmoqda, bu esa demokratik islohotlarning davom etishi va liberal demokratiya prinsiplarini chuqur anglash zarurligini ko'rsatadi [5]. Bugungi kunda liberal demokratiya tushunchasi va uning asosiy xususiyatlari nafaqat akademik doiralarda, balki siyosat amaliyotida ham fundamental ahamiyat kasb etmoqda. Dunyo miqyosida populizmning kuchayishi, avtoritar tendensiyalarning yuksalishi, dezinformatsiya kampaniyalarining keng tarqalishi hamda institutsional ishonchning pasayishi kabi global muammolar, liberal demokratik qadriyatlarni himoya qilish va mustahkamlash zaruratini yanada oshirmoqda. O'zbekiston misolida, amalga oshirilayotgan islohotlarning samaradorligini oshirish va ularni barqaror rivojlanish yo'nalishiga yo'naltirish uchun liberal demokratiyaning individual huquqlar, qonun ustuvorligi, kuchlar taqsimoti, pluralizm va shaffoflik kabi asosiy xususiyatlarini har tomonlama tahlil qilish muhimdir. Mazkur siyosiy tizimning nafaqat nazariy asoslarini, balki uning amaliy jihatdan qanday namoyon bo'lishini, duch kelay ...