KURS ISHI

KIRISH Logopsixologiyada shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv Bugungi kunda nutq buzilishlari muammosi global miqyosda dolzarb bo‘lib qolmoqda, bu esa ushbu sohadagi tadqiqotlar va amaliyotga bo‘lgan ehtiyojni oshirmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, bolalar va kattalar aholisining taxminan 5-10% turli darajadagi nutq buzilishlaridan aziyat chekadi [1]. Xususan, O‘zbekiston Respublikasida nutq nuqsoni bo‘lgan shaxslar soni yil sayin ortib borayotganini kuzatish mumkin. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi (2023) statistik ma’lumotlariga ko‘ra, respublika bo‘yicha maktabgacha va maktab yoshidagi bolalar orasida nutq rivojlanishining umumiy orqada qolishi, duduqlanish, dislaliya kabi nutq buzilishlari bilan bog‘liq murojaatlar soni so‘nggi besh yilda o‘rtacha 12% ga oshgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy-pedagogik muammo sifatida ham jiddiy e’tibor talab qiladi, chunki nutq nuqsonlari shaxsning ijtimoiy moslashuvi, ta’lim olishi va psixologik rivojlanishiga sezilarli darajada salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu muammoni bartaraf etishda shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvning ahamiyati tobora ortib bormoqda, chunki u har bir insonning individual ehtiyojlari va imkoniyatlarini hisobga olgan holda samarali korreksiya va reabilitatsiyani ta’minlashga qaratilgan. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki an’anaviy, standartlashtirilgan yondashuvlar nutq nuqsoni bor shaxslarning murakkab va xilma-xil ehtiyojlarini to‘liq qondira olmayapti. Ko‘pgina hollarda, terapiya dasturlari individual xususiyatlarni inobatga olmay, umumiy sxemalar bo‘yicha amalga oshiriladi, bu esa korreksiya jarayonining samaradorligini pasaytiradi va shaxsning motivatsiyasini yo‘qotishiga olib kelishi mumkin. Mavjud adabiyotlarda shaxsning psixologik holati, uning shaxsiy fazilatlari va ijtimoiy muhitining nutq korreksiyasiga ta’siri yetarlicha o‘rganilmagan. Ayniqsa, nutq buzilishlari bilan bog‘liq o‘zini o‘zi qadrlashning pasayishi, ijtimoiy izolyatsiya kabi psixologik muammolarni hal etishda individual yondashuvning zaruriyati yaqqol namoyon bo‘ladi. Shu bois, logopsixologiyada shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvni chuqur o‘rganish, uning nazariy asoslari va amaliy tatbiqini tahlil qilish muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Bu tadqiqot ushbu sohadagi hal etilmagan muammolarga yechim topishga yordam beradi va nutq nuqsoni ...