KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yilda davlat investitsiya dasturlari doirasida umumiy qiymati 13,8 milliard AQSh dollaridan ortiq bo‘lgan 3000 dan ziyod loyiha amalga oshirilgan bo‘lsa, ushbu loyihalarning 20% dan ortig‘i belgilangan muddatlarda yoki budjet doirasida yakunlanmaganligi kuzatilgan [1]. Global miqyosda esa, Project Management Institute (PMI) ma’lumotlariga ko‘ra, loyihalarning taxminan 14% muvaffaqiyatsizlikka uchraydi va 31% belgilangan muddat va budjetdan chetga chiqadi, bu esa har yili milliardlab dollar yo‘qotishlarga olib keladi [2]. Bu ko‘rsatkichlar loyiha boshqaruvida ta’sir qiluvchi omillarni chuqur tahlil qilish va ularni samarali boshqarishning naqadar dolzarb ekanligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, global iqtisodiy o‘zgarishlar, texnologik innovatsiyalar va siyosiy beqarorlik sharoitida loyiha muhitining murakkablashuvi, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlar uchun, loyiha natijalariga ta’sir etuvchi omillarni to‘g‘ri identifikatsiya qilish, baholash va boshqarishni birinchi darajali vazifaga aylantiradi. Bugungi kunda mamlakatimizda va xalqaro miqyosda yirik infratuzilma loyihalari, raqamlashtirish dasturlari va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish loyihalari jadallik bilan amalga oshirilmoqda. Biroq, bu loyihalarning aksariyati rejalashtirish bosqichida yetarli darajada ko‘rib chiqilmagan yoki kutilmagan omillar sababli o‘zgarishlarga uchramoqda. Masalan, 2022-yilda amalga oshirilgan davlat investitsiya loyihalarining 15% ga yaqini, dastlabki rejalashtirilgan xarajatlardan o‘rtacha 10-25% ga oshib ketganligi aniqlangan [3]. Bu holat loyiha jarayonlariga ta’sir qiluvchi omillarni, jumladan, ichki (resurslar, jamoa, rejalashtirish) va tashqi (bozor sharoitlari, qonunchilik, siyosiy barqarorlik) omillarni chuqur o‘rganishni talab etadi. Ushbu tadqiqot aynan shu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, loyihalarni muvaffaqiyatli yakunlash imkoniyatlarini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Loyiha boshqaruvi sohasida loyihalarga ta’sir qiluvchi omillarni o‘rganish bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab ilmiy tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, X. Atkinson (1999) loyiha muvaffaqiyatining uchta asosiy mezonini (vaqt, budjet, sifat) o‘z ichiga olgan "Uchlik cheklovi" modelini tanqid qilib, manfaatdor tomonlarning qoniqishi va biznes natijalariga e’tibor qaratish kerakligini ta’kidladi [4]. R. Burke (2013) o‘zining "Project Management: Plannin ...