KURS ISHI

KIRISH Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, global miqyosdagi loyiha bozori hajmi 2030-yilga borib 9,9 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa har yili oʻrtacha 12% oʻsishni anglatadi [1]. Oʻzbekistonda ham loyihalarni amalga oshirish surʼati yil sayin ortib bormoqda. Masalan, OʻzR Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda umumiy qiymati 30 milliard dollardan ziyod boʻlgan 340 ta yirik investitsiya loyihasi ishga tushirilgan bo‘lib, bu 2022-yilga nisbatan 18% ga ko‘pdir [2]. Xususan, “Yangi Oʻzbekiston” taraqqiyot strategiyasi doirasida 2022-2026-yillarda 100 mingdan ortiq loyihani amalga oshirish rejalashtirilgan [3]. Biroq, Project Management Institute (PMI) tadqiqotlariga koʻra, loyihalarning qariyb 31% byudjetdan oshib ketish, 43% esa muddatidan kechikish kabi muammolarga duch keladi va ularning faqat 52% dastlabki maqsadlariga toʻliq erishadi [4]. Bu statistik ma'lumotlar loyihalar muvaffaqiyatiga ta'sir qiluvchi omillarni chuqur o'rganish va ularni samarali boshqarishning naqadar dolzarb ekanligini ko'rsatadi. Bugungi tez oʻzgaruvchan global iqtisodiyot va texnologik rivojlanish sharoitida loyihalar muvaffaqiyatiga taʼsir qiluvchi omillarni aniqlash va optimallashtirish strategik ahamiyat kasb etadi. Aksariyat loyihalar murakkab tuzilishga ega boʻlib, ularni muvaffaqiyatli yakunlash uchun resurslarni samarali taqsimlash, risklarni toʻgʻri baholash, manfaatdor tomonlar (stakeholder) bilan samarali muloqot oʻrnatish va sifatni taʼminlash kabi koʻplab jihatlarni hisobga olish zarur [5]. Oʻzbekistonning investitsion jozibadorligi ortib borayotgan bir paytda, amalga oshirilayotgan loyihalarning barqarorligi va samaradorligini taʼminlash iqtisodiy rivojlanishning muhim sharti hisoblanadi. Shunga qaramay, amaliyotda loyiha menejerlari koʻpincha noaniq talablar, moliyalashtirishdagi uzilishlar, ichki va tashqi muhit omillarining salbiy taʼsiri kabi qator muammolarga duch kelishadi. Mavjud tadqiqotlarda ushbu omillarni Oʻzbekistonning oʻziga xos sharoitlari va iqtisodiy xususiyatlarini hisobga olgan holda chuqur tahlil qilish va aniq yechimlar taklif etish dolzarb muammo boʻlib qolmoqda. Loyiha muvaffaqiyatiga ta'sir qiluvchi omillar masalasi jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Masalan, Kerzner (2017) o'z tadqiqotlarida loyiha boshqaruvining yetuklik darajasi va uning loyiha natij ...