KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yil yakunlari bo‘yicha mahalliy budjetlar ijrosida kuzatilgan noaniqliklar 15% gacha tashkil etgani, shuningdek, davlat xaridlarida shaffoflik darajasi 78% ni ko‘rsatib, haligacha xalq deputatlari Kengashlari tomonidan ijro hokimiyati ustidan samarali nazorat o‘rnatish zaruriyatini ko‘rsatmoqda [1]. Global miqyosda esa, Transparency International tashkilotining 2023-yilgi Korrupsiyani idrok etish indeksi ma’lumotlariga ko‘ra, mahalliy boshqaruvdagi shaffoflik va hisobdorlik masalasi ko‘plab davlatlar, jumladan, O‘zbekiston uchun ham jiddiy muammo bo‘lib qolmoqda, bu esa iqtisodiy o‘sishga 2-3% gacha salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi taxmin qilinadi [2]. Davlat boshqaruvining samaradorligini oshirish va korrupsiyaning oldini olishda mahalliy vakillik organlarining ijro hokimiyati, xususan, hokimlar faoliyati ustidan nazoratini kuchaytirish strategik ahamiyatga ega bo‘lib, bu bevosita aholining davlatga ishonchini oshirishga va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga xizmat qiladi [3]. Ushbu tadqiqot mavzusi, ya’ni mahalliy vakillik organlari tomonidan hokim faoliyatini nazorat qilish mexanizmlari O‘zbekistonning davlat boshqaruvi tizimini isloh qilish jarayonida markaziy o‘rin egallaydi. Bugungi kunda mamlakatimizda “Harakatlar strategiyasidan – Taraqqiyot strategiyasi sari” tamoyili asosida amalga oshirilayotgan islohotlar doirasida mahalliy davlat hokimiyati organlarining faoliyati ustidan parlament va jamoatchilik nazoratini kuchaytirishga alohida e’tibor qaratilmoqda [4]. Biroq, amalda ushbu nazorat mexanizmlarining samaradorligi yetarli darajada emasligi kuzatiladi. Xususan, hokimlarning hisobdorligi, mahalliy budjet mablag‘larining maqsadli ishlatilishi va davlat dasturlarining ijrosi bo‘yicha aniq KPI (asosiy samaradorlik ko‘rsatkichlari) va aniq baholash tizimining yo‘qligi nazorat jarayonini qiyinlashtirmoqda [5]. Shuningdek, xalq deputatlari Kengashlarining moliyaviy va tashkiliy mustaqilligining cheklanganligi, ularning nazorat vakolatlarini to‘laqonli amalga oshirishiga to‘siq bo‘layotgan asosiy muammolardan biridir [6]. Ushbu omillar esa mahalliy darajadagi boshqaruvda shaffoflik, ochiqlik va hisobdorlikni ta’minlashda mavjud bo‘shliqlarni bartaraf etishni taqozo etadi. Mavzuning jahon ilmiy adabiyotlardagi o‘rganilganlik darajasini ko‘rib chiqsak, ushbu yo‘nalishda ko‘plab fundamental tadqiqotlar amalga oshi ...