KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida adabiyot sohasining iqtisodiy ahamiyati tobora ortib bormoqda, bu esa madaniy sanoat va ijodiy iqtisodiyotning global miqyosdagi o‘sishi bilan bevosita bog‘liqdir. Jahon miqyosida madaniy va ijodiy sanoatning umumiy bozori hajmi 2023-yilda 2.25 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lsa [1], bu ko‘rsatkich 2030-yilga borib 3.5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. O‘zbekiston kontekstida esa, madaniy va ijodiy iqtisodiyotning mamlakat yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 2022-yilda 1.8% ni tashkil etdi, bu ko‘rsatkich 2018-yildagi 1.2% dan sezilarli o‘sishni ko‘rsatadi [3]. Xususan, adabiyot sohasida nashriyotlar, mualliflik huquqi savdosi va adabiy tadbirlardan olinadigan daromadlar 2023-yilda 35 million AQSH dollaridan oshdi [4]. Bu raqamlar adabiyotning nafaqat madaniy qadriyat, balki sezilarli iqtisodiy resurs sifatidagi rolini yaqqol ko‘rsatadi. Shu sababli, o‘zbek tili adabiyotining iqtisodiy salohiyatini chuqur tahlil qilish, uning iqtisodiyotga ta’sirini baholash va rivojlantirish yo‘llarini aniqlash bugungi kunda dolzarb vazifadir. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi, shuningdek, madaniy sanoatni rivojlantirish bo‘yicha hal etilmagan qator muammolar bilan ham bog‘liq. Jumladan, O‘zbekistonda adabiy mahsulotlarning xalqaro bozorlarga integratsiyasi yetarli darajada emas, mualliflik huquqlarini himoya qilish mexanizmlari takomillashtirishga muhtoj, adabiy turizm salohiyati to‘liq ishga solinmagan va ijodkorlarning iqtisodiy rag‘batlantirish tizimi yanada mustahkamlashni talab etadi. Shuningdek, adabiyot sohasining iqtisodiy jihatlariga oid statistik ma’lumotlarning tarqoqligi va metodologik asoslarning yetishmasligi mazkur yo‘nalishdagi tadqiqotlarni yanada muhim qilib qo‘yadi. Ushbu muammolar adabiyotning iqtisodiy o‘sishga qo‘shadigan hissasini cheklabgina qolmay, balki milliy madaniy merosni global miqyosda targ‘ib qilish imkoniyatlarini ham kamaytiradi. Shu bois, adabiyot sohasida iqtisodiy tahlilga asoslangan kompleks yondashuvni ishlab chiqish zarurati sezilmoqda. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Jahon miqyosida Adabiyot iqtisodiyoti va Madaniy sanoat masalalari P. Bordieu (1984) tomonidan madaniy kapital nazariyasi orqali madaniy amaliyotlarning ijtimoiy va iqtisodiy qiymatini tahlil qilgan [5]. J. Heilbrun va Ch. Gray (2001) ...