KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda ma'muriy huquqbuzarliklar soni 1.5 milliondan ortiqni tashkil etib, bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 8.7% ga oshgan [1]. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksining (MJTK) 54-moddasi (karantin qoidalarini buzish) bo'yicha 2023-yilda 45 mingdan ortiq ma'muriy bayonnoma rasmiylashtirilgan [2]. Transport vositalarini boshqarish qoidalari buzilishlari esa umumiy ma'muriy huquqbuzarliklarning qariyb 60% ini tashkil etadi, bu esa yo'l harakati xavfsizligini ta'minlashda mavjud tizimning samaradorligini qayta ko'rib chiqish zaruratini ko'rsatadi [3]. Ma'muriy huquqbuzarliklar tufayli davlat byudjetiga tushadigan jarimalar hajmi 2023-yilda 2 trillion so'mdan oshib, bu umumiy byudjet daromadlarining taxminan 0.7% ini tashkil etdi [4]. Bu raqamlar ma'muriy huquqbuzarliklarning nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan ham dolzarb muammo ekanligini tasdiqlaydi, huquqni muhofaza qilish organlari va aholi o'rtasidagi munosabatlarga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi, ya'ni ma'muriy huquqbuzarlikning yuridik xususiyatlari, hozirgi kunda yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda. Sababi, jamiyatda huquqiy ong va madaniyatni oshirish, shuningdek, huquqbuzarliklarning oldini olish tizimini takomillashtirish zaruriyati kuchaymoqda. Mavjud normativ-huquqiy hujjatlar va ularning amaliyotda qo'llanilishi o'rtasida ba'zi nomuvofiqliklar mavjud bo'lib, bu huquqbuzarliklar profilaktikasining samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ma'muriy jarayonlarning shaffofligini oshirish, fuqarolarning huquqiy himoyasini kuchaytirish va zamonaviy raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali ma'muriy huquqbuzarliklarni qayd etish va ko'rib chiqish mexanizmlarini optimallashtirish masalasi o'z yechimini kutayotgan dolzarb muammolar sirasiga kiradi. Shu bois, ma'muriy huquqbuzarlikning yuridik tabiati, uni tashkil etuvchi elementlar va amaliy qo'llashdagi muammolarni chuqur tahlil qilish orqali ushbu sohani takomillashtirish bo'yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqish bugungi kun talabidir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy darajada bir qator olimlar tomonidan keng tadqiq etilgan. Masalan, J. Gardiner (2017) o'z tadqiqotida ma'muriy huquqbuzarliklarning ijtimoiy sabablarini tahlil qilib, ularni profilaktika qilishning innovatsion modellarini taklif etgan [5]. R. Baldwin (2019) ...