KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, 2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasida davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish, nazorat va monitoring mexanizmlarini kuchaytirish muhim vazifalardan biri etib belgilangan edi [1]. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 10 yanvardagi PF-10-son "Ma’muriy islohotlar doirasida O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Farmonida ham davlat organlari faoliyatida ma’muriy nazorat va monitoring tizimining samaradorligini oshirish masalalari ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan [2]. Hozirgi kunda davlat organlari faoliyatida qonunbuzilishi holatlari va samarasizlik muammosi dolzarbligicha qolmoqda. Misol uchun, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023 yilda davlat organlari va tashkilotlarida aniqlangan qonunbuzilish holatlari soni 15 mingdan oshgan, ulardan 30% dan ortig‘i ijro intizomi va davlat xizmatlari ko‘rsatishdagi kamchiliklar bilan bog‘liq bo‘lgan [3]. Davlat budjetining samaradorligi masalasi ham muhim bo‘lib, 2023 yilda O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti xarajatlarining nazorat qilinishi lozim bo‘lgan qismi 250 trillion so‘m atrofida baholangan, bu esa ushbu mablag‘larning maqsadli va samarali ishlatilishini ta’minlashda ma’muriy nazorat va monitoring tizimining o‘rni nihoyatda katta ekanligini ko‘rsatadi [4]. Jahon banki hisobotlariga ko‘ra, davlat boshqaruvidagi samarasizlik har yili YaIMning o‘rtacha 1-3% ini yo‘qotishga olib kelishi mumkin [5]. Bu raqamlar ma’muriy nazorat va monitoring tizimining nafaqat qonuniy, balki iqtisodiy ahamiyatini ham yaqqol namoyish etadi. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki davlat boshqaruvida ochiqlik, shaffoflik va hisobdorlik tamoyillarini mustahkamlashga qaratilgan global tendensiyalar O‘zbekiston kontekstida ham jadal rivojlanmoqda. Nazorat va monitoring tizimining zaifligi korrupsiyaga, ma’muriy to‘siqlarga va fuqarolarning davlatga bo‘lgan ishonchining pasayishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, ma’muriy nazorat va monitoring tizimining samaradorlik mezonlarini aniqlash, ularni xalqaro tajriba asosida takomillashtirish v ...