KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish borasidagi islohotlar doirasida ma’muriy nazorat va monitoring tizimini takomillashtirish dolzarb vazifalardan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 24-yanvardagi PF-52-sonli Farmoniga ko‘ra, davlat boshqaruvi organlarida samaradorlik ko‘rsatkichlarini joriy etishga alohida e'tibor qaratilib, ochiqlik va shaffoflikni ta'minlash maqsadida 2023-yilda davlat organlari va tashkilotlari tomonidan o‘tkazilgan jami nazorat tadbirlarining 65% dan ortig‘i xalqaro standartlarga muvofiq amalga oshirilgan [1]. Shuningdek, 2024-yilning birinchi choragida raqamli monitoring tizimlari joriy etilishi natijasida davlat xizmatlari ko‘rsatishda fuqarolar murojaatlari soni 12% ga qisqargan va ularning qanoatlantirilish darajasi 7% ga oshgan [2]. Bu ko'rsatkichlar ma'muriy nazorat va monitoring tizimining davlat boshqaruvi sifatini oshirishdagi salohiyatini yaqqol ko'rsatadi, ammo bu sohada hal etilishi lozim bo'lgan bir qator muammolar mavjud. Hozirgi globallashuv va raqamlashtirish sharoitida davlat boshqaruvi organlarining faoliyatiga nisbatan jamiyatning talablari ortib bormoqda. Ma’muriy nazorat va monitoring tizimi, bir tomondan, davlat organlari faoliyatining qonuniyligini va samaradorligini ta'minlashga qaratilgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, resurslardan oqilona foydalanish va korrupsiyaning oldini olishda muhim vosita hisoblanadi. Biroq, O‘zbekistonda mavjud ma’muriy nazorat tizimining huquqiy asoslari va amaliyotida yagona metodologik yondashuvning yetishmasligi, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan to‘liq foydalanmaslik, hamda samaradorlikni baholash mezonlarining aniq belgilanmaganligi kabi dolzarb muammolar hal etilmay qolmoqda. Xususan, davlat xaridlarida yuzaga keladigan xavflarni prognozlashda zamonaviy risk tahlili usullaridan foydalanish darajasi pastligi sababli, 2023-yilda budjet mablag'larining maqsadli ishlatilmaganlik holatlari umumiy xarajatlarning 2.5% ini tashkil etgan [3]. Ushbu holat mavzuning chuqur ilmiy-amaliy tadqiqotlarga muhtojligini ko'rsatadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha xalqaro ilmiy adabiyotlarda ma’muriy nazorat va monitoring tizimlari bo‘yicha keng ko‘lamli tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J. V. Goodnow (1914) o‘zining “Politics and Administration” asarida boshqaruvning siyosiy va ma’muriy jihatlarini ajratib, ...