KURS ISHI

KIRISH Rinalaliyada eshituv idrokining ahamiyati mavzusida kurs ishingiz uchun Kirish qismini tayyorladim: Respublikamizda so‘nggi yillarda bolalar nutqida kuzatilayotgan nuqsonlar, xususan, rinalaliya holatlari dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda nutq buzilishlari tashxisi qo‘yilgan bolalar umumiy soni 185 mingdan ortiqni tashkil etgan [1]. Ularning orasida rinalaliya bilan bog‘liq bo‘lgan nutq buzilishlari qariyb 15-20% atrofida qayd etilgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar maktabgacha ta’lim muassasalarida va umumta’lim maktablarida logopedik yordamga muhtoj bolalar soni ortib borayotganini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida ham vaziyat shunga o‘xshash bo‘lib, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, bolalar populyatsiyasining 3-5% i nutq buzilishlaridan aziyat chekadi, bu ko‘rsatkich rivojlanayotgan mamlakatlarda yuqoriroq bo‘lishi mumkin [3]. Mazkur holat nafaqat bolalarning o‘zaro muloqotiga, balki ularning ta’lim jarayoniga, psixologik rivojlanishiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi, ijtimoiy moslashuvida jiddiy qiyinchiliklar tug‘diradi. Bugungi kunda rinalaliyaga ega bolalarning nutqini korreksiya qilishda nafaqat artikulyatsion apparatga ta’sir etish, balki eshituv idrokini rivojlantirishga ham alohida e’tibor qaratish zarurati tobora ortib bormoqda. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi, atrofdagi shovqin darajasining oshishi fonematik eshitishni shakllantirish jarayonini murakkablashtirmoqda. Ushbu muammo rinalaliyaga ega bolalarda yanada jiddiy tus oladi, chunki ularda nutq tovushlarining buzilgan rezonans tufayli noto‘g‘ri idrok etilishi va o‘z nutqini nazorat qilish qobiliyatining pasayishi kuzatiladi. Shuning uchun eshituv idrokini, xususan, fonematik eshitishni kompleks rivojlantirishga yo‘naltirilgan samarali metodlar va texnologiyalarni ishlab chiqish hamda amaliyotga joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu esa bolalarning nutqiy rivojlanishidagi bo‘shliqlarni bartaraf etishga, ularning ijtimoiy integratsiyasini ta’minlashga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasiga kelsak, rinalaliya va eshituv idroki muammolari jahon ilm-fanida ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Masalan, L.S. Vыgotskiy (1934) bolaning nutqiy rivojlanishida ijtimoiy muhit va eshituv idrokining o‘zaro bog‘liqligini nazariy jihatdan asoslab bergan, ayniqsa, “yuq ...