KURS ISHI

KIRISH Infraqizil nurlanish spektrlarini qayd qiluvchi spektrial qurilmalar zamonaviy fizika, kimyo, biologiya, tibbiyot, sanoat va atrof-muhit monitoringi sohalarida tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekistonda ushbu texnologiyalarga bo'lgan talabning ortib borishi, xususan, qishloq xo'jaligi mahsulotlari sifatini nazorat qilish, sanoat jarayonlarini optimallashtirish va diagnostik tibbiyotda aniqroq natijalar olish zarurati bilan bog'liq. Jahon bozorida infraqizil (IR) spektroskopiya uskunalari bozori 2023-yilda qariyb 1.2 milliard AQSH dollarini tashkil etgan va 2028-yilga borib 1.8 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik o'rtacha o'sish sur'ati (CAGR) 8.3% ni tashkil etadi [1]. O'zbekistonning kimyo sanoatida, xususan, neft-gaz mahsulotlarini qayta ishlash va tekstil sohasida IR-spektroskopiyadan foydalanish hajmi so'nggi besh yilda o'rtacha 15% ga oshganligi qayd etilgan [2]. Bu tendensiya mamlakatda yuqori texnologiyali ilmiy asbob-uskunalarga bo'lgan ehtiyojni va ularni mahalliylashtirish zaruratini ko'rsatadi. Mavzuning dolzarbligi nafaqat ilmiy-texnik taraqqiyot bilan, balki amaliy muammolarni hal etish zarurati bilan ham belgilanadi. Bugungi kunda mavjud infraqizil spektrial qurilmalarning yuqori narxi, murakkab ekspluatatsiyasi va ba'zi hollarda past sezuvchanligi ko'plab sohalarda ulardan keng foydalanishga to'sqinlik qilmoqda. Jumladan, O'zbekistonda import qilinadigan IR spektrometrlarning o'rtacha narxi 20 000 AQSH dollaridan yuqori bo'lib, bu kichik va o'rta tadqiqot markazlari hamda ishlab chiqarish korxonalari uchun katta moliyaviy yuk hisoblanadi [3]. Shu bilan birga, mahalliy sharoitlarda yuqori aniqlikdagi va arzonroq infraqizil spektrial qurilmalarni ishlab chiqish hamda ularni turli amaliy sohalarga integratsiya qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu, o'z navbatida, ilmiy-texnik suverenitetni mustahkamlashga, mahalliy kadrlar salohiyatini oshirishga va importga bog'liqlikni kamaytirishga xizmat qiladi. Infraqizil nurlanish spektroskopiyasi sohasidagi tadqiqotlar dunyo miqyosida uzoq tarixga ega bo'lib, ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Uilyam Gershel 1800-yilda infraqizil nurlanishni kashf etgan va spektrning ko'rinmas qismini aniqlashda fundamental asos yaratgan [5]. 1900-yillarning boshlarida Genri Trowbridge Spektrografiya bo'yicha muhim ishlar qilgan va infraqizil spektrometriyani rivojlantiris ...