KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 2023-yilda 74,3 yoshga yetganligi [1], mamlakatda tibbiy xizmat ko‘rsatish sifati va aholi salomatligiga e’tiborning ortib borayotganini ko‘rsatadi. Bu, o‘z navbatida, inson sezgi organlari salomatligi va ularning funksional holatini baholashga bo‘lgan ehtiyojni oshiradi. Misol uchun, so‘nggi yillarda eshitish qobiliyati buzilishi bilan bog‘liq murojaatlar soni 12% ga o‘sgan [2], ko‘rish qobiliyati pasayishi esa har 10 ming aholiga 6,5 holatni tashkil etmoqda [3]. Ayniqsa, sanoat korxonalarida shovqin darajasi sanitariya me’yorlaridan yuqori bo‘lgan ish joylarida eshitish pasayishi 25% ga, yorug‘lik yetishmasligi esa ko‘rish keskinligining 18% ga kamayishiga olib kelishi aniqlangan [4]. Sezgi psixofizikasi sohasidagi tadqiqotlar nafaqat bu muammolarning oldini olish, balki ularni diagnostika qilish va korreksiya qilish uchun ilmiy asos yaratadi, shu bilan birga, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va xavfsizlikni ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi [5]. Insonning atrof-muhitni idrok etish jarayonlari, ayniqsa stimuluslarning minimal darajasini va ular orasidagi farqlarni aniqlash qobiliyati, zamonaviy jamiyatda raqamli texnologiyalar, robototexnika va sun’iy intellektning rivojlanishi fonida alohida ahamiyat kasb etmoqda [6]. Bugungi kunda, inson-mashina interfeyslarini optimallashtirish, virtual reallik tizimlarini takomillashtirish va yuqori aniqlikdagi sensorli qurilmalarni yaratishda sezgi chegaralari haqidagi aniq ma’lumotlar hal qiluvchi ahamiyatga ega. Masalan, virtual reallik ilovalarida realizm darajasini oshirish uchun insonning ko‘rish va eshitish sezgilari chegaralari bo‘yicha aniq ma’lumotlar talab qilinadi, chunki bu sezgi chegaralari ta’sir darajasi 5% dan yuqori bo‘lgan taqdirda foydalanuvchining immersiya tajribasi buzilishi kuzatilishi mumkin [7]. Shuningdek, tibbiyotda, ayniqsa nevrologiya va psixiatriyada, turli kasalliklar natijasida sezgi buzilishlarini obyektiv baholash va davolash strategiyalarini ishlab chiqishda absolyut va differensial sezgirlikni o‘lchash usullari fundamental rol o‘ynaydi [8]. Ammo, bu sohada hali ham standartlashtirilgan, amaliyotda keng qo‘llanila oladigan va madaniy jihatdan sezgir o‘lchash usullarini ishlab chiqish hamda mavjud nazariy bilimlarni O‘zbekiston sharoitlariga moslashtirish bilan bog‘liq bir qator muammolar mavjud. Ayniqsa, har ...