KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining o'sish sur'ati 6.0% ni tashkil etgan [1]. Bu o'sish sur'atining barqarorligini ta'minlashda va jahon iqtisodiyotidagi raqobatbardoshlikni oshirishda mehnat unumdorligini muntazam oshirib borish muhim ahamiyat kasb etadi. Masalan, Singapurda 2022-yilda mehnat unumdorligi o'sishi 3.5% ni tashkil etgan bo'lsa [2], Janubiy Koreyada bu ko'rsatkich 2.8% ga yetgan [3]. Rivojlangan mamlakatlarda mehnat unumdorligining yuqori sur'atlarda o'sishi iqtisodiy o'sishning asosiy drayverlaridan biri bo'lib, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, mahsulot va xizmatlar sifatini oshirish, innovatsiyalarni joriy etish orqali erishiladi. O'zbekistonda xizmat ko'rsatish sohasida band bo'lganlar soni 2023-yil yakuniga ko'ra 5.5 million kishini tashkil etib, umumiy band aholining 40% dan ortig'ini tashkil etgan [1], shu sababli ushbu sohada mehnat unumdorligini oshirish rivojlanish imkoniyatini beradi. Sanoatda esa ishlab chiqarish samaradorligini oshirish hisobiga mahsulot birligiga ketadigan xarajatlarni 10-15% ga kamaytirish imkoniyati mavjudligi hisob-kitob qilingan [4]. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida raqobatning kuchayishi, innovatsion texnologiyalarning jadal rivojlanishi va ishchi kuchiga bo'lgan talabning o'zgarishi sharoitida mehnat unumdorligini oshirish har qanday mamlakat uchun ustuvor vazifa hisoblanadi. O'zbekistonning jahon bozorlariga integratsiyalashuvi, xorijiy investitsiyalarni jalb qilishga qaratilgan sa'y-harakatlari va iqtisodiy islohotlar doirasida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish dolzarb masalaga aylangan. Mamlakatimizda mehnat unumdorligiga ta'sir qiluvchi omillarni kompleks tahlil qilish, ularning iqtisodiyotning turli tarmoqlariga ta'sirini o'rganish va amaliy takliflar ishlab chiqish hozirgi iqtisodiy sharoitda hal etilishi lozim bo'lgan muhim muammolardan biridir. Xususan, respublikada mehnat unumdorligini oshirish bo'yicha tizimli yondashuvlar, jumladan, tashkiliy-texnik, iqtisodiy va ijtimoiy-psixologik omillarni hisobga olgan holda strategik rejalar ishlab chiqish zarurati mavjud. Mehnat unumdorligi muammosi jahon iqtisodiyotida uzoq vaqtdan beri ko'plab tadqiqotlarning markazida bo'lib kelgan. Adam Smit o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari" asarida mehnat taqsimoti orqali unumdorlikning oshishini ...