KURS ISHI

KIRISH Mesopotamiya tarixi, jahon sivilizatsiyasining shakllanishida markaziy o'rin tutuvchi qadimiy davr hisoblanadi. Bugungi kunda, butun dunyo bo‘ylab qadimiy sivilizatsiyalar merosini o‘rganishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlar hajmi har yili o‘rtacha 7-9% ga o‘sib bormoqda, ushbu sohadagi xalqaro loyihalarga ajratilayotgan mablag‘lar esa 2023-yilda 200 million dollardan oshdi [1]. Xususan, Yaqin Sharq arxeologiyasi va qadimgi madaniyatlarni tadqiq etishga yoʻnaltirilgan fondlar tomonidan moliyalashtirilayotgan loyihalar soni soʻnggi besh yilda 18% ga oshgan boʻlib, bu ushbu mintaqaga boʻlgan ilmiy qiziqishning yuqoriligidan dalolat beradi [2]. O‘zbekistonda ham qadimshunoslik va Sharqshunoslik bo‘yicha ilmiy grantlar hajmi so‘nggi uch yilda 12% ga o‘sdi, bu esa tarixiy merosni o‘rganishga qaratilgan e’tiborning kuchayganini ko‘rsatadi [3]. Ushbu koʻrsatkichlar Mesopotamiya sivilizatsiyasini chuqurroq oʻrganishning hozirgi zamon ilm-fanidagi dolzarbligini yaqqol namoyish etadi. Ushbu mavzuning dolzarbligi nafaqat ilmiy doiralarda, balki global miqyosda madaniy merosni saqlash va tushunish nuqtai nazaridan ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mesopotamiya sivilizatsiyasining yutuqlari – yozuvning ixtiro qilinishi, qonunchilik tizimlarining shakllanishi, matematika va astronomiyaning rivojlanishi bugungi kunda ham insoniyat taraqqiyoti uchun fundamental asos bo‘lib xizmat qiladi. Biroq, mazkur qadimiy madaniyatga oid ko‘plab savollar, jumladan, Shumer va Akkad tillari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir mexanizmlari, Bobil va Ossuriya davlatlarining ijtimoiy-iqtisodiy tuzilmalarining o‘ziga xos jihatlari, shuningdek, turli davlatlar o‘rtasidagi siyosiy va madaniy almashinuvlarning murakkabligi hali to‘liq o‘rganilmagan. Ayniqsa, Mesopotamiya yozma manbalarining tahlili va arxeologik topilmalarning yangi ma’lumotlar bilan boyitilishi bugungi kunda ham yangi ilmiy gipotezalar va nazariyalarni ilgari surishga zamin yaratadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy olimlarning keng qamrovli tadqiqotlari bilan boyitilgan. Xalqaro miqyosda, Assiriologiya fanining asoschilaridan biri bo‘lgan Henry Rawlinson (1851) Behistun yozuvini shifrlash orqali mixxat yozuvini o‘qishga yo‘l ochgan, bu esa Mesopotamiya manbalarini bevosita o‘rganish imkonini berdi [5]. Leo Oppenheim (1964) o‘zining "Ancient Mesopotamia: Portrait of a Dead Civilization" asarida Mesopotamiya sivil ...