KURS ISHI

KIRISH Metrologiya har qanday iqtisodiyotning, xususan, sanoat va savdo sohalarining ajralmas qismi hisoblanib, mahsulot va xizmatlar sifati, xavfsizligi va raqobatbardoshligini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bugungi kunda jahon o‘lchov asboblari va metrologiya bozorining hajmi 2023-yilda 40 milliard AQSH dollaridan oshgani va 2028-yilga borib 55 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa ushbu sohaning global miqyosdagi salohiyati va doimiy rivojlanishini ko‘rsatadi [1]. O‘zbekiston Respublikasida metrologiya xizmatlariga bo‘lgan talabning yiliga o‘rtacha 10-12% ga o‘sayotgani, bu sohadagi investitsiyalarning oxirgi besh yilda 25% ga ortgani va xalqaro standartlarga muvofiqlikni ta’minlash borasidagi davlat siyosatining faollashuvi metrologiyaning iqtisodiy rivojlanishdagi ahamiyatini tasdiqlaydi [2]. Xususan, O‘zbekiston mahsulotlarining eksport salohiyatini oshirish maqsadida 2023-yilda 1500 dan ortiq korxonada sifat menejmenti tizimlari joriy etilgan bo‘lib, bu jarayonda o‘lchovlar aniqligi va ishonchliligi asosiy omillardan biri bo‘lib qolmoqda [3]. Ushbu kurs ishining dolzarbligi shundaki, metrologiya tizimi nafaqat texnik jihatdan, balki tashkiliy-huquqiy nuqtai nazardan ham doimiy takomillashtirishni talab etadi. O‘zbekistonda metrologiya sohasidagi qonunchilik bazasi muntazam ravishda yangilanib borayotgan bo‘lsa-da, xalqaro tajribalarni chuqur o‘rganish, milliy standartlarni uyg‘unlashtirish va metrologiya xizmatlari samaradorligini oshirish bo‘yicha hal etilmagan qator muammolar mavjud. Jumladan, akkreditatsiya va sertifikatlashtirish jarayonlarini soddalashtirish, o‘lchov vositalarini kalibrlash va tekshirish tizimini optimallashtirish, shuningdek, soha mutaxassislarining malakasini oshirish masalalari dolzarb ahamiyatga ega. Metrologiyaning tashkiliy-huquqiy asoslari va asosiy vazifalarini chuqur tahlil qilish, mavjud kamchiliklarni aniqlash hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish mamlakatning umumiy iqtisodiy raqobatbardoshligini oshirish va global bozorlarga integratsiya qilish uchun zaruriy shartdir. Metrologiya sohasidagi ilmiy tadqiqotlar jahon miqyosida uzoq tarixga ega bo‘lib, ko‘plab yetakchi olimlar uning nazariy va amaliy asoslariga katta hissa qo‘shgan. Masalan, J. V. B. Maxwell (1873) o‘zining “Electricity and Magnetism Treatise” asarida o‘lchov birliklari tizimini rivojla ...