KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida metrologiya xizmatlari bozori hajmi 2023-yilda 250 milliard so‘mdan ortiqni tashkil etib, so‘nggi besh yilda o‘rtacha yillik 12% o‘sish sur’atini qayd etdi [1]. Sanoat ishlab chiqarishining umumiy hajmida aniq o‘lchovlarning ahamiyati 30-40% gacha iqtisodiy samaradorlikni ta’minlashi mumkinligi global tajribada tasdiqlangan [2]. Xususan, yuqori aniqlikdagi o‘lchovlar mahsulot sifatini 15% ga oshirishga, texnologik jarayonlardagi chiqindilarni 10% ga kamaytirishga va energiya resurslaridan foydalanish samaradorligini 5-7% ga yaxshilashga yordam beradi [3]. Mamlakatimizning 2030 yilgacha bo‘lgan rivojlanish strategiyasida yuqori qo‘shimcha qiymatga ega mahsulotlar eksportini 2 barobarga oshirish maqsadi qo‘yilgan bo‘lib, bu maqsadga erishishda zamonaviy metrologik ta’minotning tashkiliy-huquqiy asoslari hal qiluvchi rol o‘ynaydi [4]. Jahon savdo tashkiloti (JST) talablariga moslashish jarayonida ham metrologiya sohasidagi milliy tizimning xalqaro standartlarga muvofiqligi mahsulotlarimizning raqobatbardoshligini oshirishning asosiy omillaridan biridir [5]. Bugungi kunda mamlakat iqtisodiyotining barcha tarmoqlarida, xususan, ishlab chiqarish, energetika, qishloq xo‘jaligi, sog‘liqni saqlash va mudofaa sohalarida o‘lchovlarning aniqligi va ishonchliligi tobora ortib borayotgan ahamiyat kasb etmoqda. Biroq, mavjud tashkiliy-huquqiy asoslar doimo ham yangi texnologik chaqiriqlar va xalqaro talablarga to‘liq javob bermayapti. Jumladan, milliy o‘lchovlar tizimida etalon bazasini modernizatsiya qilish, xalqaro akkreditatsiya tizimiga integratsiyani chuqurlashtirish, metrologiya xizmatlarining raqamlashtirilishi va xodimlarning malakasini oshirish bo‘yicha hal etilmagan muammolar mavjud [6]. Shuningdek, metrologiya qonunchiligini xalqaro normalar bilan uyg‘unlashtirish va uning ijro mexanizmlarini takomillashtirish zarurati ham sezilmoqda, chunki bu sohadagi nomukammalliklar iqtisodiy yo‘qotishlarga, sifat nazoratida muammolarga va xalqaro savdo to‘siqlariga olib kelishi mumkin [7]. Metrologiyaning tashkiliy-huquqiy asoslari va vazifalari bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab ilmiy tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, X. Vagner (2015) o‘z tadqiqotida sanoat metrologiyasini takomillashtirish orqali ishlab chiqarish xarajatlarini 5-7% ga kamaytirish mumkinligini ilmiy asosladi va standartlashtirishning iqtisodiy samaradorligini ko‘rsatdi [ ...