KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiy faoliyatni tartibga solishda meyorlar va institutlarning o‘zaro ta’siri zamonaviy iqtisodiyotning markaziy masalalaridan biri hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasida so'nggi yillarda amalga oshirilgan iqtisodiy islohotlar doirasida davlat korxonalari soni 2017 yildagi 2490 tadan 2023 yilda 1774 taga qisqartirildi, bu davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokini 28.7% ga kamaytirishga xizmat qilgan [1]. Shuningdek, respublikaning yalpi ichki mahsulotidagi xususiy sektor ulushi 2017 yildagi 70% dan 2023 yilda 82% ga oshgan [2]. Biroq, 2023 yilda O'zbekistonda tadbirkorlik subyektlari soni 600 mingdan oshgan bo'lsa-da, ularning har 1000 nafariga to‘g‘ri keladigan faol tadbirkorlik subyektlari soni dunyo bo‘yicha o‘rtacha 20-30 nafarga nisbatan atigi 15-18 nafarni tashkil etadi [3]. Bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagi meyorlar va institutlarning samarali uyg‘unligi natijasida erishilgan ko‘rsatkichlardan sezilarli darajada past bo‘lib, mavjud institutsional muhitni takomillashtirish zaruratini ko‘rsatadi. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, 2022 yilda O'zbekiston "Biznes yuritish" reytingida 190 mamlakat orasida 69-o'rinni egalladi, bu esa rivojlangan mamlakatlardan sezilarli darajada orqada ekanligini bildiradi va ayniqsa bitim xarajatlarini kamaytirish hamda bozor mexanizmlarini qo'llab-quvvatlovchi institutsional meyorlarni mustahkamlash dolzarbligini ko'rsatadi [4]. Mazkur mavzu bugungi kunda juda dolzarbdir, chunki iqtisodiy rivojlanishning barqarorligi va inklyuzivligi bevosita meyorlar va institutlarning sifatiga bog'liqdir. Mamlakatimizda bozor iqtisodiyoti tamoyillarini chuqurlashtirish, xususiy sektorni qo'llab-quvvatlash va investitsiyaviy muhitni yaxshilash borasidagi harakatlarga qaramay, ayrim sohalarda nomukammal meyoriy baza, institutsional zaifliklar va bitim xarajatlarining yuqoriligi kabi muammolar hanuzgacha saqlanib qolmoqda. Misol uchun, 2023 yilda tadbirkorlar o'rtasida o'tkazilgan so'rovlarga ko'ra, respondentlarning 45% dan ortig'i moliyaviy resurslarga kirishdagi qiyinchiliklar, 30% esa ruxsat beruvchi hujjatlarni olishdagi byurokratik to'siqlarni asosiy muammo sifatida qayd etgan [5]. Ushbu holat, iqtisodiy subyektlarning samaradorligini pasaytirib, investitsion jozibadorlikni cheklaydi va iqtisodiy o'sish sur'atlarini pasaytirishi mumkin. Shu sababli, meyorlar va institutlarning o'zaro ta'sirini chuqur tahlil qilish, ...