KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiyot nazariyasida milliy boylik tushunchasi mamlakatning barqaror rivojlanishi, aholi turmush darajasini oshirish va global iqtisodiy tizimdagi mavqeini belgilovchi asosiy kategoriyalardan biridir. Oʻzbekistonning iqtisodiy oʻsish sur’atlari soʻnggi yillarda sezilarli darajada oshib, 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) hajmi 89,3 milliard dollarni tashkil etdi, aholi jon boshiga YaIM esa 2 490 dollarga yetdi [1]. Bu koʻrsatkichlar milliy boylik tarkibidagi moddiy va nomoddiy aktivlarning koʻpayishi bilan bevosita bogʻliq. Jumladan, mamlakatimizda investitsiya faolligi oʻsib, 2023-yilda iqtisodiyotga kiritilgan investitsiyalar hajmi 44,7 milliard dollardan oshdi [2]. Shuningdek, inson kapitaliga sarmoya kiritish – ta’lim va sogʻliqni saqlash sohalariga ajratilgan davlat xarajatlari ham ortib bormoqda, masalan, ta’limga ajratilgan mablagʻlar YaIMning 6,5% ini tashkil etdi [3]. Bu raqamlar mamlakatning iqtisodiy salohiyatini oshirishda milliy boylikni samarali boshqarish va uni koʻpaytirish mexanizmlarini doimiy ravishda takomillashtirish zarurligini koʻrsatadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotidagi murakkab jarayonlar, global raqobatning kuchayishi va resurslarning cheklanganligi sharoitida milliy boylikning tarkibini chuqur tahlil qilish, uni koʻpaytirish omillarini aniqlash va bu boradagi risklarni minimallashtirish har qachongidan ham dolzarbdir. Oʻzbekistonning barqaror iqtisodiy oʻsishini ta’minlash, mamlakatning raqobatbardoshligini oshirish hamda aholi farovonligini yuksaltirishda milliy boylikni toʻgʻri baholash, samarali boshqarish va innovatsion yoʻllar bilan koʻpaytirish strategiyalarini ishlab chiqish muhim ahamiyat kasb etadi. Mavjud tadqiqotlarda milliy boylikni koʻpaytirish yoʻnalishidagi moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va uning tarkibiy qismlarini har tomonlama rivojlantirish boʻyicha aniq mexanizmlar yetarli darajada oʻrganilmagan, ayniqsa Oʻzbekiston sharoitida. Shu bois, ushbu mavzu yuzasidan keng qamrovli tadqiqot oʻtkazish bugungi kunning iqtisodiy va ijtimoiy ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda zarur hisoblanadi. Milliy boylik tushunchasi va uni koʻpaytirish omillari masalasi iqtisodiyot nazariyasida koʻp asrlar davomida muhokama qilib kelingan. Klassik iqtisodchilar, xususan, Adam Smith [5] oʻzining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari toʻgʻrisida tadqiqot" asarida mamlakat boyligini moddiy ishlab chiqarish hajm ...