KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasining 2024-yilga mo‘ljallangan Davlat dasturi loyihasiga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti hajmini 100 milliard dollardan oshirish [1], sanoat ishlab chiqarishini 15% ga oshirish va eksport hajmini 30 milliard dollarga yetkazish [2] kabi maqsadlar qo‘yilgan. Ushbu strategik maqsadlarga erishishda milliy boylikdan oqilona foydalanish va uning tarkibiy tuzilishini chuqur tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, global miqyosda milliy boylikning o‘rtacha yillik o‘sishi oxirgi o‘n yillikda 2.5% ni tashkil etgan bo‘lsa [3], rivojlanayotgan mamlakatlarda bu ko‘rsatkich 3.8% ga yetgan [4]. O‘zbekistonda esa so‘nggi besh yilda jami milliy boylik hajmining yillik o‘sishi 6% atrofida bo‘lib, bu asosan inson kapitali va infratuzilmaviy rivojlanish hisobiga amalga oshgan [5]. Biroq, tabiiy resurslardan foydalanish samaradorligi va ekologik barqarorlik masalalari bo‘yicha hanuz dolzarb muammolar mavjud. Mamlakatning iqtisodiy barqarorligi va aholi farovonligini ta’minlashda milliy boylikni to‘g‘ri baholash, uni samarali boshqarish hamda milliy salohiyatni maksimal darajada oshirish strategiyalarini ishlab chiqish iqtisodiy siyosatning ustuvor yo‘nalishlaridan hisoblanadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida resurslarning cheklanganligi, global iqlim o‘zgarishlari va raqobatning kuchayishi sharoitida milliy boylikni boshqarishning yangi modellarini joriy etish talab etilmoqda. O‘zbekiston kabi transformatsiya jarayonidagi mamlakatlar uchun milliy boylik tarkibidagi moddiy va nomoddiy aktivlar, inson kapitali va tabiiy resurslar o‘rtasidagi optimal mutanosiblikni topish hal etilmagan muammolardan biridir. Milliy boylikni baholashda nafaqat miqdoriy ko‘rsatkichlarga e’tibor qaratish, balki uning sifat komponentlarini, ya’ni ekologik barqarorlik, innovatsion salohiyat va ijtimoiy kapitalni ham hisobga olish zamonaviy iqtisodiy nazariyaning muhim yo‘nalishiga aylangan. Xususan, tabiiy resurslarning tugab borishi va atrof-muhitga ta’sirini kamaytirish maqsadida "yashil iqtisodiyot" prinsiplariga asoslangan milliy boylikni shakllantirish va boshqarish mexanizmlarini joriy etish zarurati ortmoqda. O‘zbekistonda milliy boylikni to‘liq va kompleks baholash, uning tarkibiy elementlari o‘rtasidagi bog‘liqliklarni tahlil qilish, shuningdek, mamlakatning real milliy salohiyatini aniqlash bo‘yicha tizimli t ...