KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatning yalpi ichki mahsuloti (YIM) 90 milliard AQSH dollaridan oshib, real o‘sish sur’ati 6%ni tashkil etdi [1]. Bu ko‘rsatkich so‘nggi yillardagi barqaror o‘sish tendensiyasini aks ettirsa-da, aholi jon boshiga YIM hajmi, xususan, O‘zbekistonning mintaqadagi boshqa rivojlanayotgan davlatlar bilan solishtirganda, hali ham yuqori salohiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Jumladan, inflyatsiya darajasi 2023-yil yakunida 8.7%ga yetgan bo‘lsa-da [2], bu ko‘rsatkichni barqarorlashtirish va aholining xarid qobiliyatini oshirish masalasi dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Global iqtisodiy o‘zgarishlar va mintaqaviy integratsiya jarayonlari sharoitida milliy iqtisodiyotning makroiqtisodiy barqarorligini ta’minlash, uning raqobatbardoshligini oshirish va barqaror iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlash fundamental ahamiyat kasb etadi. Milliy iqtisodiyotning samaradorligini baholash va uni boshqarishda makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotidagi murakkab vaziyat, global ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar, geopolitik keskinliklar va iqlim o‘zgarishlari kabi omillar mamlakatlar oldiga milliy iqtisodiyotning turg‘unligini ta’minlash, inflyatsiyani jilovlash, ishsizlikni kamaytirish va investitsiyaviy muhitni yaxshilash kabi qator muammolarni qo‘ymoqda. O‘zbekiston ham bu jarayonlardan chetda qolmay, makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarni chuqur tahlil qilish, ularning o‘zaro bog‘liqligini o‘rganish va barqarorlashtirish bo‘yicha samarali mexanizmlarni ishlab chiqishga muhtoj. Shu sababli, milliy iqtisodiyot va uning makroiqtisodiy ko‘rsatgichlarini har tomonlama tadqiq qilish, ularning shakllanishi va rivojlanish qonuniyatlarini aniqlash, shuningdek, amaliy tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Milliy iqtisodiyot va uning makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar jahon miqyosida uzoq tarixga ega bo‘lib, ko‘plab taniqli iqtisodchilar ushbu sohada fundamental asarlar yaratganlar. Jon Meynard Keyns [3] o‘zining “Ish bilan ta’minlash, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida (1936) samarali talab nazariyasini ishlab chiqdi va iqtisodiy inqirozlar sharoitida davlatning faol aralashuvi zarurligini asosladi, bu esa makroiqtisodiy siyosatning shakllanishiga ulkan ta’sir ko‘rsatdi. Milton Fridm ...