KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YIM) real hisobda 6% ga o‘sib, 90,8 milliard dollarga yetdi [1]. Bu o‘sish sur’atlari jahon iqtisodiyoti uchun nisbatan yuqori ko‘rsatkich bo‘lib, Markaziy Osiyo mintaqasida yetakchi o‘rinlardan birini egallaydi. Shuningdek, 2023-yil yakunlari bo‘yicha inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [1], bu hukumatning narx barqarorligini ta’minlash borasidagi sa’y-harakatlari natijasidir. Mamlakatning tashqi savdo aylanmasi esa 62,6 milliard dollarga yetib [1], eksport hajmi 24,9 milliard dollarni tashkil qildi [1], bu iqtisodiyotning tashqi bozorlarga integratsiyalashuvi va raqobatbardoshligini aks ettiradi. Ushbu makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar mamlakatning barqaror rivojlanish trajectoryasini ko‘rsatib, jahon iqtisodiyotidagi o‘zgarishlarga moslashish qobiliyatini tasdiqlaydi. Hozirgi global iqtisodiy beqarorlik, geosiyosiy keskinliklar va COVID-19 pandemiyasining uzoq muddatli oqibatlari sharoitida milliy iqtisodiyotning asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarini chuqur tahlil qilish va ularni hisoblash usullarini takomillashtirish zaruriyati yanada ortmoqda. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar sharoitida, ayniqsa, bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayonida YIM, inflyatsiya, ishsizlik, to‘lov balansi kabi ko‘rsatkichlarning aniq va ishonchli hisoblanishi davlat siyosatini shakllantirish, investitsion muhitni yaxshilash va aholi farovonligini oshirish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mavjud hisoblash metodologiyalaridagi ba’zi kamchiliklar va ma’lumotlar yig‘ish tizimidagi uzilishlar, shuningdek, yashirin iqtisodiyotning mavjudligi bu ko‘rsatkichlarning real holatni to‘liq aks ettirishiga to‘sqinlik qilishi mumkin, bu esa to‘g‘ri iqtisodiy qarorlar qabul qilishda qiyinchiliklar tug‘diradi. Shuning uchun, bu mavzu bo‘yicha chuqur ilmiy tadqiqot o‘tkazish va amaliy takliflar ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar nazariyasi va amaliyoti bo‘yicha jahon ilmiy adabiyotida ko‘plab fundamental ishlar mavjud. Jon Meynard Keyns (1936) o‘zining “Ish bilan ta’minlash, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida agregat talab va taklif konsepsiyalarini ishlab chiqib, makroiqtisodiy tahlilga asos soldi [2]. Milton Fridmen (1963) monetar siyosatning iqtisodiyotga ta’siri bo‘yicha muhim tadqiqotlar o‘tkazib, inflyats ...