KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasining agrar mamlakat sifatidagi iqtisodiy rivojlanishida qurg‘oqchil hududlarning o‘zlashtirilishi va ulardan samarali foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Mirzacho‘l iqtisodiy rayoni ana shunday hududlardan biri bo‘lib, u mamlakatimiz qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishida salmoqli o‘rin tutadi. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, Sirdaryo viloyatining yalpi hududiy mahsulotida qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi ulushi 2023-yilda 34.5% ni tashkil etdi [1]. Viloyatda paxta hosildorligi 2022-yilda 27.3 sentner/gektarni tashkil etgan bo‘lsa, don ekinlari hosildorligi 54.8 sentner/gektarga yetdi [2]. Ushbu raqamlar Mirzacho‘lning agrosanoat salohiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksporti hajmi 2023-yilda 145.6 million AQSh dollariga yetib, umumiy eksportning 28.7% ini tashkil etdi [3]. Biroq, Mirzacho‘l hududi iqlim o‘zgarishlari, suv resurslarining tanqisligi va yer degradatsiyasi kabi muammolar bilan ham bog‘liq bo‘lib, bu muammolar rayonning barqaror rivojlanishiga jiddiy tahdid soladi. Bugungi kunda, Mirzacho‘l iqtisodiy rayonining iqtisodiy geografik tavsifi va uning rivojlanish istiqbollarini har tomonlama o‘rganish, mavjud muammolarni aniqlash va ularning yechimlari bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Global iqlim o‘zgarishlari va suv resurslariga bo‘lgan talabning ortishi sharoitida qurg‘oqchil hududlarni iqtisodiy o‘zlashtirish va rivojlantirish bo‘yicha yangi yondashuvlar zarur. Ushbu tadqiqot, aynan Mirzacho‘lning hozirgi holatini tahlil qilish, uning rivojlanishidagi risklarni baholash va barqaror o‘sishni ta’minlashga qaratilgan aniq strategik rejani taklif qilish orqali mavjud ilmiy bo‘shliqlarni to‘ldirishga xizmat qiladi. Mavjud suvdan foydalanish samaradorligini oshirish va unumdorlikni pasaytirmasdan turib, suv iste’molini 20-30% ga qisqartirish imkoniyatlari mavjud bo‘lib, bu choralar hududning uzoq muddatli barqarorligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi [4]. Iqtisodiy rayonlashtirish va hududiy rivojlanish nazariyalari bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab olimlar samarali tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, V. Kristaller (1933) o‘zining “Markaziy joylar nazariyasi”da iqtisodiy faoliyatning hududiy joylashuvi va xizmat ko‘rsatish markazlarining iyerarxiyasini tushuntirdi [5]. A. Lösch (1940) esa ...