KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida energiya iste'molining barqaror o'sishi va ishlab chiqarish jarayonlarining optimallashuvi zamonaviy fizik asoslarga, xususan, molekulyar kinetik nazariyaga bo'lgan ehtiyojni oshirmoqda. O'zbekistonning YaIMda sanoatning ulushi 2023-yilda 37.8% ga yetganligi [1] va qayta tiklanuvchi energiya manbalariga sarmoyalarning so'nggi besh yilda 2.5 barobarga oshgani [2] ushbu nazariyani amaliy qo'llashning muhimligini ko'rsatadi. Jumladan, O'zbekistonda gaz konlaridan tabiiy gaz qazib olish hajmi 2023-yilda 51.7 milliard kub metrni tashkil etgan [3], bu esa gazning termodinamik xossalarini tushunish va samarali boshqarish uchun molekulyar kinetik nazariy asoslarni chuqur o'rganishni taqozo etadi. Energetika sohasidagi loyihalar uchun yillik kapital qo'yilmalar hajmi 2022-yilda 4.3 milliard dollarga yetgan [4], bu esa ushbu nazariyaning energiya samaradorligini oshirish va yoqilg'i sarfini kamaytirishdagi rolini yanada kuchaytiradi. Shu bilan birga, kimyo sanoatida yangi materiallar yaratish va mavjud jarayonlarni modernizatsiya qilish bo'yicha sarmoyalar hajmi 2023-yilda 1.2 milliard dollarga yetganligi [5], molekulyar darajadagi jarayonlarni optimallashtirish zaruratini yanada ta'kidlaydi. Molekulyar kinetik nazariya (MKN) moddalarning xossalarini ularning mikroskopik tuzilishi va zarralarining harakati bilan bog'laydigan asosiy fundamental nazariyalardan biridir. Hozirgi kunda sanoatda, tibbiyotda va kundalik hayotda ushbu nazariya asosida ko'plab texnologiyalar ishlab chiqilmoqda. Masalan, gazlarning bosimi, harorati va hajmi orasidagi bog'liqlikni tushunish issiqlik dvigatellari va sovutish tizimlarining samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Kimyoviy reaksiyalar tezligini tushunish va boshqarish yangi dori-darmonlar, materiallar va yoqilg'i turlarini ishlab chiqishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Biroq, murakkab tizimlardagi molekulyar dinamika va interaksiya qonuniyatlarini to'liq tushunish, ayniqsa yuqori bosim va yuqori harorat sharoitida, hali ham ilmiy tadqiqotlar uchun muhim muammo bo'lib qolmoqda. Nanomateriallar va bio-molekulyar tizimlarda MKNni qo'llashda yangi yondashuvlar va modellar ishlab chiqish zarurati mavjud bo'lib, bu sohalarda hali to'liq o'rganilmagan jihatlar ko'p. Ushbu tadqiqot mazkur bo'shliqlarni to'ldirishga va nazariy bilimlarni amaliy ehtiyojlar bilan bog'lashga qaratilgan. Molekulyar kine ...