KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) o'sish sur'ati 6.0% ni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich, asosan, moliyaviy barqarorlikni ta'minlashga qaratilgan hukumat siyosati natijasida erishilgan bo'lib, umumiy daromadlar qismi davlat byudjetida 2023-yilda 274,6 trillion so'mni tashkil etgan [2]. Soliq tushumlari, iqtisodiy faollikning oshishi hisobiga, 2022-yilga nisbatan 2023-yilda 20,4% ga o'sgan holda 251,5 trillion so'mga yetgan [3]. Xususan, inflyatsiya darajasi 2023-yil yakuni bo'yicha 8,8% ga tushirildi, bu Markaziy bankning pul-kredit siyosati samaradorligini ko'rsatadi [4]. Jahon miqyosida esa, 2023-yilda global moliyaviy bozorlar hajmi 115 trillion dollarga baholandi, bu ularning iqtisodiyotdagi fundamental o'rnini tasdiqlaydi [5]. Xususan, global obligatsiyalar bozori 65 trillion dollarni, aksiya bozori esa 50 trillion dollarni tashkil etgan, bu moliyaviy instrumentlarning iqtisodiy o'sish va barqarorlikni ta'minlashdagi salmoqli ulushini ko'rsatadi [6]. Moliya tizimi va moliyaviy siyosatning samaradorligi bugungi kunda iqtisodiy rivojlanishning hal qiluvchi omili hisoblanadi. Globallashuv jarayonlari va raqamli texnologiyalarning tezkor rivojlanishi sharoitida, moliyaviy resurslarni samarali boshqarish, investitsion muhitni yaxshilash va makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash har qanday davlat oldida turgan asosiy vazifadir. Ayni paytda, jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan geopolitik tangliklar, xomashyo narxlarining o'zgaruvchanligi va xalqaro savdo munosabatlaridagi o'zgarishlar moliyaviy siyosatni yanada moslashuvchan va prognoz qilinadigan qilishni taqozo etmoqda. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda esa, moliyaviy sektorning institutsional salohiyatini oshirish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish mexanizmlarini takomillashtirish hamda aholining moliyaviy savodxonligini oshirish kabi masalalar hali to'liq hal etilmagan muammolar bo'lib qolmoqda. Bu holat, moliyaviy siyosat samaradorligini oshirish bo'yicha chuqur ilmiy tadqiqotlar o'tkazishning dolzarbligini yanada oshiradi. Moliya tizimi va moliyaviy siyosatning nazariy asoslari va amaliyotini o'rganishda ko'plab xorijiy olimlar muhim hissalar qo'shgan. Masalan, J.M. Keynes (1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida moliyaviy siyosatning talabni boshqarish va iqtisodiy inqirozlarni bartaraf etishdagi rolini asoslab berdi [7]. Milton ...