KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda audit xizmatlari bozorining umumiy hajmi 2023-yilda 2 trillion so‘mdan oshib, o‘sish sur’ati 15% ga yetdi [1]. Xususan, Jahon Banki ma'lumotlariga ko'ra, xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (XMHS)ga o'tish bilan birga audit xizmatlariga bo'lgan talab yanada oshgan [2]. So'nggi besh yilda O'zbekistonda korxonalarning moliyaviy shaffofligini ta'minlashga qaratilgan qonunchilik islohotlari natijasida moliyaviy faoliyat auditi korxonalarning barqaror rivojlanishida muhim rol o'ynamoqda [3]. Global miqyosda esa, moliyaviy audit xizmatlari bozori 2022-yilda 350 milliard AQSh dollaridan ortiqni tashkil etib, yillik o'rtacha 5-7% o'sishi prognoz qilinmoqda [4]. Bu raqamlar moliyaviy auditning iqtisodiy jarayonlardagi o'rnini yaqqol ko'rsatib, uning nafaqat hisobotlarning ishonchliligini ta'minlash, balki investitsiyaviy jozibadorlikni oshirish va korporativ boshqaruvni takomillashtirishdagi ahamiyatini ta'kidlaydi. Bugungi shiddatli globallashuv va raqobat sharoitida korxonalar barqarorligini ta'minlash, investorlar ishonchini qozonish va qonunchilik talablariga rioya etish har qachongidan ham dolzarb. Biroq, ko'plab kichik va o'rta biznes subyektlarida, ayniqsa O'zbekiston sharoitida, moliyaviy faoliyat auditini to'g'ri tashkil etish va uning natijalaridan samarali foydalanish borasida jiddiy muammolar mavjud. Agentlik nazariyasi nuqtai nazaridan, korxona egalari (prinsiplar) va menejerlari (agentlar) o'rtasidagi ma'lumotlar asimmetriyasi va manfaatlar farqi, ayniqsa moliyaviy hisobotlarning obyektivligini ta'minlashda, doimiy ravishda dolzarb bo'lib qolmoqda [5]. Moliyaviy auditning yetarli darajada rivojlanmaganligi yoki uning sifati pastligi korporativ firibgarliklar, soliqqa oid huquqbuzarliklar va ichki nazorat tizimining zaiflashishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, moliyaviy faoliyat auditining nazariy asoslarini chuqur o'rganish, xalqaro ilg'or tajribalarni O'zbekiston sharoitlariga moslashtirish va amaliy misollar orqali samaradorligini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqish ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Moliyaviy audit va eshurens masalalarining nazariy asoslari hamda amaliy jihatlari bo'yicha jahon olimlari tomonidan salmoqli tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, Watts va Zimmerman (1986) "Pozitiv buxgalteriya nazariyasi"ni shakllantirib, buxgalteriya hisoboti siyosatlarini iqtisodiy shartnomalar va agentlik muammolari kont ...