KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda jahon elektron tijorat bozori hajmi 6,3 trillion AQSH dollarini tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 10,7% ga o'sdi [1]. Ushbu o'sish tendensiyasi monopolistik raqobat sharoitida faoliyat yuritayotgan ko'plab korxonalar uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda. O'zbekistonda esa elektron tijorat hajmi 2023-yilda 34,2 trillion so'mga yetib, 2022-yilga nisbatan 44,7% ga oshdi [2]. Bu o'sish sur'atlari, ayniqsa, iste'mol tovarlari, xizmatlar va kichik biznes segmentlarida monopolistik raqobatning kuchayib borayotganini ko'rsatadi. Mahsulot differensiatsiyasi va brending orqali iste'molchilarning e'tiborini tortish, bozor ulushini oshirish va raqobat ustunligini saqlab qolish bugungi kunda korxonalar uchun asosiy strategik vazifa hisoblanadi. Shuningdek, iste'molchilarning doimiy o'zgarib boruvchi talablari va texnologik innovatsiyalar korxonalardan moslashuvchanlikni va doimiy ravishda o'z strategiyalarini qayta ko'rib chiqishni talab qiladi. Monopolistik raqobat sharoitida korxonalar duch kelayotgan asosiy muammo — bu optimal narx belgilash, mahsulot differensiatsiyasi va marketing strategiyalari o'rtasidagi muvozanatni topishdir. Iste'molchilarning xarid qarorlariga ta'sir etuvchi omillarni aniqlash, reklama elastikligini to'g'ri baholash va innovatsion yechimlarni joriy etish orqali uzoq muddatli barqarorlikka erishish ko'plab korxonalar uchun hal etilmagan masala bo'lib qolmoqda. Globalizatsiya sharoitida xalqaro raqobatchilarning kirib kelishi va raqamli platformalarning rivojlanishi mahalliy bozor ishtirokchilari uchun qo'shimcha qiyinchiliklar tug'diradi. Shu sababli, monopolistik raqobatning xususiyatlarini chuqur tahlil qilish, samarali strategiyalarni ishlab chiqish va ularni O'zbekiston sharoitlariga moslashtirish dolzarb ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Bu tadqiqot nafaqat nazariy bilimlarni boyitadi, balki amaliy tavsiyalar orqali korxonalarga raqobatdosh ustunlikka erishishda yordam beradi. Monopolistik raqobat nazariyasi va amaliyoti jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Edvard Chamberlin (1933) o'zining "Monopolistik raqobat nazariyasi" asarida mahsulot differensiatsiyasi va firmaning bozor kuchini tahlil qilib, bozor muvozanati holatini batafsil yoritgan [3]. Joan Robinson (1933) esa "Mukammal bo'lmagan raqobat iqtisodiyoti" kitobida monopolistik raqobatni mukammal raqobat va monopoliya o'rtasidagi oraliq ...