KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yilda davlat korxonalari sonini qisqartirish boʻyicha amalga oshirilgan islohotlar natijasida ularning ulushi yalpi ichki mahsulotda 2022-yildagi 14% dan 2023-yilda 12% ga tushdi, xususiylashtirilgan korxonalar soni esa 500 dan oshdi [1]. Bu jarayon jahon miqyosida ham kuzatilmoqda, global iqtisodiyotda xususiy sektorning ulushi 70% dan ortiqni tashkil etib, transmilliy korporatsiyalar investitsiyalari hajmi 2022-yilda 1.3 trillion AQSh dollariga yetdi [2]. Mulkchilik shakllarining transformatsiyasi, xususan davlat mulkidan xususiy mulkchilikka o‘tish iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish, resurslardan samarali foydalanish va innovatsiyalarni rivojlantirishning muhim vositasi sifatida tan olingan. Ushbu jarayon nafaqat mikroiqtisodiy darajada korxonalar samaradorligiga, balki makroiqtisodiy barqarorlikka va aholi farovonligiga ham bevosita taʼsir koʻrsatadi. Shu boisdan ham, mulkchilik munosabatlarining evolyutsiyasi va uning iqtisodiy samaradorlikka taʼsiri hozirgi globallashuv sharoitida chuqur ilmiy tadqiqotlarni talab etmoqda. Bugungi kunda mulkchilik shakllarining transformatsiyasi bilan bogʻliq bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, Oʻzbekiston sharoitida xususiylashtirish jarayonlarining shaffofligi va adolatliligi, mulk huquqlarining himoyalanganlik darajasi, davlat mulkini transformatsiya qilishda kichik va oʻrta biznesning ishtirokini oshirish, shuningdek, davlat-xususiy sherikchilik (DXSh) mexanizmlarining samaradorligini baholash kabi masalalar dolzarb boʻlib qolmoqda. Institutsional islohotlarning iqtisodiy samaradorlikka taʼsirini aniq miqdoriy baholash, xususan mulkchilik transformatsiyasining korxona darajasidagi moliyaviy koʻrsatkichlarga, investitsiyalar hajmini oshirishga va innovatsion faoliyatga taʼsirini chuqur tahlil qilish muhim ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Ushbu tadqiqot, aynan shu boʻshliqlarni toʻldirishga va mulkchilik transformatsiyasi jarayonlarini optimallashtirish boʻyicha asosli tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha xorijiy olimlar tomonidan katta hajmdagi tadqiqotlar olib borilgan. Douglas North (1990) oʻzining "Institutions, Institutional Change and Economic Performance" asarida institutsional oʻzgarishlarning iqtisodiy rivojlanishdagi rolini, xususan mulk huquqlari va ularning samaradorlikka taʼsirini chuqur tahlil qilgan [3]. Ronal ...