KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yil yakuniga koʻra, davlat ishtirokidagi korxonalarning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 13,8% ni tashkil etgan bo‘lib [1], bu ko‘rsatkich rivojlangan bozor iqtisodiyoti mamlakatlariga nisbatan ancha yuqori hisoblanadi. Misol uchun, Yevropa Ittifoqida bu ko‘rsatkich o‘rtacha 5-7% atrofida qayd etiladi [2]. Jumladan, 2020-2023-yillar davomida davlat aktivlarini xususiylashtirishdan budjetga tushgan mablag‘lar hajmi 1,2 milliard AQSH dollaridan oshdi [3]. Davlat aktivlarini boshqarish agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda 450 dan ortiq davlat korxonasi va ob'ekti xususiylashtirilib, bu jarayon iqtisodiyotda xususiy sektor ulushini oshirishga xizmat qilmoqda [4]. Shunga qaramay, mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish jarayonlarining samaradorligini oshirish, investitsion jozibadorligini kuchaytirish va raqobat muhitini shakllantirish bo‘yicha hal etilmagan bir qator masalalar mavjud bo‘lib, bu masalalar iqtisodiy o‘sish sur'atlarini ta'minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu mavzuning hozirgi sharoitda ahamiyati shundaki, xususiylashtirish orqali mamlakat iqtisodiyotiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, korxonalarning korporativ boshqaruvini takomillashtirish va ularning bozor talablariga moslashuvchanligini oshirish mumkin. Shuningdek, samarali xususiylashtirish bozor raqobatini kuchaytirib, tovar va xizmatlar sifatini yaxshilaydi, narxlarning pasayishiga olib keladi va pirovardida iste'molchilar farovonligini oshiradi. Hozirgi kunda, ayrim davlat korxonalarida boshqaruv samaradorligining pastligi, texnologik eskirish va byurokratik to‘siqlar kabi muammolar saqlanib qolmoqda [5]. Xususiylashtirish bu muammolarni bartaraf etish uchun samarali vosita bo‘lib xizmat qilar ekan, uning mexanizmlarini chuqur o‘rganish va takomillashtirish zarurati ortadi. Jumladan, xususiylashtirishdan keyingi korxonalarning faoliyatini monitoring qilish va ularning barqaror rivojlanishini ta'minlash borasida ham bir qancha nazariy va amaliy muammolar mavjud. Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish masalalari jahon iqtisodiyoti nazariyasida keng o‘rganilgan. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, Pol Krugman (1998) o‘z tadqiqotlarida xususiylashtirishning tashqi savdo va xalqaro raqobatbardoshlikka ta'sirini ko‘rsatib bergan [6]. Jozef Stiglitz (2002) esa xususiylashtirish jarayonlarida axb ...