KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiy ta'limotlarning shakllanishi va rivojlanishi jamiyat taraqqiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biri bo'lib kelgan. Jahon iqtisodiyoti 2023-yilda 3.2% o'sishi prognoz qilingan bir sharoitda [1], bu o'sish sur'atlari asosan turli iqtisodiy nazariyalar va ularning amaliyotga tatbiq etilishi natijasidir. O'zbekistonda esa 2023-yil yakunlari bo'yicha yalpi ichki mahsulot (YIM) o'sishi 6% ni tashkil etdi [2]. Bu ko'rsatkichlarning ortida insoniyatning iqtisodiy qonuniyatlarni anglashga bo'lgan doimiy intilishi yotadi. Iqtisodiy nazariya va ta'limotlar nafaqat iqtisodiy rivojlanishning asosiy tamoyillarini aniqlab beradi, balki iqtisodiy siyosatlarni shakllantirishda, resurslarni samarali taqsimlashda va ijtimoiy farovonlikni oshirishda fundamental rol o'ynaydi. Bugungi kunda iqtisodiy globallashuv, texnologik inqiloblar va ekologik muammolar fonida iqtisodiy ta'limotlarning ahamiyati yanada ortib bormoqda, chunki ular yangi chaqiriqlarga javob berish va barqaror rivojlanishga erishish uchun nazariy asos yaratadi [3]. Mavzuning dolzarbligi hozirgi murakkab iqtisodiy sharoitlarda o'zining yorqin ifodasini topadi. Global miqyosdagi inflatsiya bosimi, energetika inqirozi, iqlim o'zgarishi va geosiyosiy keskinliklar an'anaviy iqtisodiy modellar samaradorligini shubha ostiga qo'yib, yangi yondashuvlarni talab qilmoqda. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlarda iqtisodiy islohotlarning muvaffaqiyati bevosita xalqaro ilg'or iqtisodiy ta'limotlarni milliy sharoitlarga moslashtirish va joriy etish bilan bog'liq. Hozirgi kunda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi, sun'iy intellektning iqtisodiy jarayonlarga integratsiyalashuvi hamda iqtisodiy xulq-atvor nazariyalarining o'rganilishi iqtisodiyot nazariyasi oldiga yangi vazifalar qo'ymoqda. Shu sababli, iqtisodiy ta'limotlarning tarixi, shakllanish bosqichlari va zamonaviy talqinlarini chuqur o'rganish, mavjud iqtisodiy muammolarga yechim topish va kelajakdagi rivojlanish yo'nalishlarini belgilash uchun juda muhimdir [4]. Iqtisodiyot nazariyasining shakllanishi va rivojlanishida iqtisodiy ta'limotlarning o'rni jahon ilmiy doiralarida keng o'rganilgan mavzulardan biridir. Adam Smit "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida bozor iqtisodiyotining "ko'rinmas qo'l" mexanizmini asoslab, klassik siyosiy iqtisodga poydevor qo'ydi [5]. Devid Rikardo esa "Siyosiy iq ...