KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida adabiy asarlar nashr etilishi boʻyicha Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda roman janridagi kitoblar umumiy nashrlarning qariyb 18% ini tashkil etgan, bu 2020-yildagi 12% koʻrsatkichga nisbatan sezilarli oʻsishni bildiradi [1]. Shu bilan birga, global miqyosda badiiy adabiyot, xususan, roman janri adabiyot bozori hajmi 2023-yilda 18.5 milliard dollarni tashkil etib, yillik oʻrtacha 4.2% oʻsish surʼatini namoyish etmoqda [2]. Bu oʻsish fonida, oʻzbek adabiyotida zamonaviy roman janrining rivojlanishi, ayniqsa, anʼanaviy shakllardan chetga chiqib, postmodern elementlarni oʻzida mujassam etgan asarlar chuqur ilmiy tahlilni talab etadi. Murod Muhammad Doʻstning “Lolazor” romani aynan shunday asarlar sirasiga kirib, oʻzining murakkab shakli va koʻp qirrali mazmuni bilan oʻzbek romanchiligida yangi bosqichni boshlab bergan, adabiy tanqidchilar va oʻquvchilar tomonidan keng muhokamalarga sabab boʻlgan. Ushbu asarning oʻziga xosligi uni zamonaviy adabiyotshunoslik nuqtai nazaridan atroflicha oʻrganishni dolzarb vazifaga aylantiradi. Bugungi kunda oʻzbek adabiyotida, ayniqsa, roman janrida shakl va mazmun munosabatlari, postmodern yondashuvlarning oʻrni va ularning milliy adabiy anʼanalar bilan sintezi masalalari yetarlicha ilmiy asoslanmagan. Koʻplab tadqiqotlar asarlarning gʻoyaviy-mazmuniy jihatiga eʼtibor qaratgan holda, ularning badiiy shakl, kompozitsiya, til va uslubiy xususiyatlaridagi innovatsiyalarni chuqur tahlil qilishda boʻshliqlarga ega. Xususan, Murod Muhammad Doʻstning “Lolazor” romani kabi asarlarning badiiy strukturasidagi murakkabliklar, matnlararo bogʻlanishlar, allegorik va syurrealistik elementlar adabiyotshunoslikda hali toʻliq ochib berilmagan. Shu bois, ushbu asarning shakl va mazmunini postmodernizm, semiotika va dialogizm nazariyalari asosida kompleks tahlil qilish orqali oʻzbek romanchiligining yangi imkoniyatlarini koʻrsatish, shu bilan birga, mavjud nazariy muammolarga yechim topish zarurati yuzaga keladi. Bu tadqiqot nafaqat adabiy asarlarni chuqurroq anglashga, balki kelajak avlod adiblari uchun yangi yoʻnalishlarni belgilashga ham xizmat qiladi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha, jahon adabiyotshunosligida adabiy shakl va mazmun munosabatlari, ayniqsa, postmodernizm nazariyasi boʻyicha keng koʻlamli tadqiqotlar olib borilgan. Misol uchun, Jak Derrida (1967) dekonstruksiya ...