KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida madaniy meros ob’ektlarining umumiy soni 8200 tadan ortiq bo‘lib, shundan 4791 tasi moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk ob’ektlari hisoblanadi [1]. Ushbu boyliklarning 200 dan ortiqrog‘i YuNESKOning Umumjahon madaniy merosi ro‘yxatiga kiritish uchun potensial ob’ektlar sifatida e’tirof etilgan [2]. 2023-yilda madaniy meros ob’ektlarini saqlash va restavratsiya qilishga davlat byudjetidan 350 milliard so‘mdan ortiq mablag‘ ajratilgan bo‘lsa-da [3], bu boradagi ishlarning samaradorligi va xalqaro standartlarga mosligi masalasi dolzarbligini saqlab qolmoqda. Madaniy merosni saqlashga yo‘naltirilgan davlat investitsiyalarining ROI ko‘rsatkichi o‘rtacha 1:3 nisbatni tashkil etishi kutilmoqda [4], bu esa ushbu sohadagi har bir moliyaviy qarorning oqilona va samarali bo‘lishi zarurligini ko‘rsatadi. So‘nggi besh yilda O‘zbekiston hukumati tomonidan madaniy merosni raqamlashtirish bo‘yicha amalga oshirilgan loyihalar natijasida 500 mingdan ortiq madaniy ob’ektlar raqamli formatga o‘tkazilgan [5], biroq ushbu raqamli ma’lumotlarning qay darajada ochiqligi, ilmiy hamjamiyat uchun foydaliligi va kelajak avlodlarga yetkazish mexanizmlari to‘liq shakllanmagan. Mustaqillik yillarda tarixiy merosni saqlash va tadqiq qilish siyosati mamlakatning madaniy o‘ziga xosligini mustahkamlash, turizm salohiyatini oshirish va yosh avlodni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalashda strategik ahamiyatga ega. Biroq, bu borada bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Jumladan, madaniy meros ob’ektlarini noqonuniy o‘zlashtirish, ularning yomon ahvolga tushib qolishi, xalqaro tajriba bilan integratsiyaning yetarli emasligi va soha mutaxassislarining malakasini oshirish zaruriyati shular jumlasidandir. Shuningdek, investitsiyalarning samaradorligini baholashda zamonaviy KPI ko‘rsatkichlaridan foydalanish amaliyoti to‘liq joriy etilmagan, bu esa moliyaviy resurslardan oqilona foydalanishga to‘sqinlik qiladi. Madaniy merosni raqamlashtirish jarayonlari tezlashayotgan bo‘lsada, raqamli merosni boshqarish, saqlash va undan ilmiy maqsadlarda foydalanish bo‘yicha yagona strategiya va huquqiy baza to‘liq ishlab chiqilmagan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi tahliliga ko‘ra, jahon miqyosida madaniy merosni saqlash va tadqiq qilish siyosati bo‘yicha ko‘plab fundamental ilmiy ishlar olib borilgan. Masalan, J. Rypkema (2014) o‘z tadqiqotlarida madaniy merosni asra ...