KURS ISHI

KIRISH Mustaqillik yillarida tarixiy merosni saqlash va tadqiq qilish siyosati O'zbekistonning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi jarayonida madaniy merosni muhofazalash va o'rganish masalalari kun tartibida turgan dolzarb vazifalardan biridir. 2023-yilning o'zida O'zbekistonda madaniyat va san'at sohasiga yo'naltirilgan davlat xarajatlari 1,5 trillion so'mdan oshdi, bu esa umumiy davlat budjetining 3,2 foizini tashkil etadi [1]. Xususan, arxeologik qazishmalar va madaniy meros ob'ektlarini restavratsiya qilishga ajratilgan mablag'lar 2022-yilga nisbatan 25% ga o'sgan [2]. Bu raqamlar mamlakatimizda tarixiy merosni saqlashga qaratilayotgan e'tiborni yaqqol ko'rsatadi. Biroq, global miqyosda madaniy meros ob'ektlarini raqamlashtirish hajmi 2024-yilga kelib 150 mlrd dollardan oshishi kutilmoqda [3], O'zbekistonda esa bu ko'rsatkich hali ham yetarlicha yuqori emas. Shunday ekan, mamlakatimizning boy moddiy va nomoddiy merosini jahon standartlarida saqlash, tadqiq qilish va targ'ib qilishga qaratilgan samarali siyosatni ishlab chiqish va amaliyotga tatbiq etish bugungi kunning eng muhim zaruriyatlaridan biridir. Ushbu masala, ayniqsa, turizm salohiyatini oshirish, madaniy diplomatiyani rivojlantirish va milliy o'zlikni anglashni mustahkamlash nuqtai nazaridan katta ahamiyat kasb etadi. Hali ham ko'plab tarixiy ob'ektlarimizning to'liq inventarizatsiyasi, ularning holatini doimiy monitoring qilish tizimi va zamonaviy konservatsiya hamda restavratsiya usullarini keng joriy etishda jiddiy muammolar mavjud. Mavzu bo'yicha xalqaro miqyosda tadqiqotlar olib borgan ko'plab olimlar mavjud. Masalan, professor Jonatan Nyu-York universiteti (AQSh) tadqiqotlarida arxeologik yodgorliklarni konservatsiya qilishning innovatsion usullarini ishlab chiqqan bo'lib, ushbu yondashuvlar O'rta Yer dengizi hududidagi ko'plab yodgorliklarni saqlashda muhim rol o'ynagan [4]. Kembrij universiteti (Buyuk Britaniya) professori Mariya Garsiya o'zining "Raqamli madaniyat merosi" nomli asarida madaniy merosni raqamlashtirishning nazariy va amaliy jihatlarini tahlil qilib, bu jarayonning global miqyosdagi ahamiyatini ta'kidlagan [5]. Yana bir taniqli tadqiqotchi, doktor Kenji Tanaka (Yaponiya) esa Sharqiy Osiyo mintaqasidagi tarixiy shaharlarni saqlash va tiklashning ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligini o'rgangan hamda mahalliy hamjamiyatlarni jarayonlarga jalb qilish bo'yicha samarali m ...