KURS ISHI

KIRISH Narsalar interneti (IoT) texnologiyalarining jadal rivojlanishi va aqlli uy tizimlarining keng tarqalishi global raqamli transformatsiya jarayonlarining muhim tarkibiy qismiga aylanmoqda. Jahon miqyosida, IoT bozori hajmi 2023-yilda 600 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lsa, ushbu ko‘rsatkich 2030-yilga borib 3 trillion dollardan oshishi prognoz qilinmoqda, bu esa yiliga o‘rtacha 20% dan yuqori o‘sish sur'atini ko‘rsatadi [1]. Aqlli uy tizimlari segmenti esa 2024-yilda 125 milliard dollarga yetib, 2030-yilga kelib 300 milliard dollardan ziyod qiymatga ega bo‘lishi kutilmoqda [3]. O‘zbekiston Respublikasida ham raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan strategik islohotlar doirasida IoT texnologiyalarini joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘zR Iqtisodiyot va moliya vazirligi (2023) ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 4.5% ga yetdi, bu ko‘rsatkichni 2030-yilga borib 10% ga yetkazish strategik maqsad qilib belgilangan [4]. Bugungi kunda O‘zbekistonda mobil internet foydalanuvchilari soni 30 milliondan oshib, internetga ulangan IoT qurilmalari soni yiliga o‘rtacha 15% ga o‘smoqda [5]. Xususan, "Aqlli shahar" va "Aqlli qishloq" loyihalari doirasida aqlli uy tizimlari pilot loyihalarida energiya iste’molini 10-15% ga qisqartirish, kommunal xizmatlar samaradorligini 20% ga oshirish imkoniyatlari aniqlangan [6]. Bu raqamlar IoT va aqlli uy tizimlarining nafaqat global, balki O‘zbekiston miqyosida ham ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning harakatlantiruvchi kuchiga aylanishini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Mazkur texnologiyalarning dolzarbligi nafaqat ularning bozordagi o‘sish sur’ati bilan, balki kundalik hayotda duch kelinadigan bir qator muammolarga innovatsion yechimlar taklif etishi bilan ham belgilanadi. Zamonaviy dunyoda energiya resurslarini samarali boshqarish, xavfsizlikni oshirish, uy xo‘jaligi jarayonlarini avtomatlashtirish va hayot sifatini yaxshilash dolzarb vazifalardandir. An’anaviy uy xo‘jaliklarida energiya sarfi ko‘pincha nazoratsiz bo‘lib, bu energetik samaradorlikning pastligiga olib keladi. Shu bilan birga, uy xavfsizligi masalalari, ayniqsa uyga ruxsatsiz kirish, yong‘in yoki gaz sizib chiqishi kabi holatlarda tezkor javob mexanizmlarining yetishmasligi jiddiy xavf tug‘diradi. IoT asosidagi aqlli uy tizimlari esa sensorlar va aktuatorlar yordamida energiyan ...