KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, iste’mol narxlari indeksi 8,7% ni tashkil etib [1], inflyatsiya bosimi iqtisodiyot uchun dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Global miqyosda esa, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (2024) hisobotlariga ko‘ra, oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o‘rtacha 9,3% ga oshishi [2] dunyo bo‘yicha ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka tahdid solmoqda. Energetika resurslari, ayniqsa neft narxining bir barrel uchun 90 AQSh dollaridan oshishi [3] ishlab chiqarish xarajatlarini oshirib, narxlarni tartibga solish mexanizmlarining samaradorligini qayta ko‘rib chiqishni taqozo etadi. Mamlakatimizda ba’zi asosiy oziq-ovqat mahsulotlari, jumladan un, shakar va o‘simlik moyi bozorida narx tebranishlari kuzatilib, bu aholining xarid qobiliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 16-avgustdagi "Aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va narxlar barqarorligini ta’minlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi PF-197-son Farmonida [4] davlat tomonidan narx siyosatiga aralashuv zaruriyati alohida ta’kidlangan. Bu, o‘z navbatida, narxlarni tartibga solishning samarali mexanizmlarini joriy etish orqali ichki bozorda barqarorlikni ta’minlash va raqobatni rivojlantirishga qaratilgan choralarni kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi. Narxlarni tartibga solishning minimal va maksimal narx siyosati iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, iste’molchilar va ishlab chiqaruvchilar manfaatlarini himoya qilishda muhim vosita hisoblanadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan yuqori inflyatsiya darajasi, shuningdek, global savdo zanjirlaridagi uzilishlar va geopolitik keskinliklar narxlarning o‘zgaruvchanligini oshirmoqda. Ushbu sharoitda davlat aralashuvining optimal darajasini aniqlash, ya’ni qaysi hollarda va qanday usullar bilan narxlarni tartibga solish maqsadga muvofiqligini aniqlash dolzarb ilmiy muammo hisoblanadi. O‘zbekiston iqtisodiyotidagi so‘nggi liberallashuv jarayonlariga qaramay, ayrim sektorlarda, ayniqsa ijtimoiy ahamiyatga ega mahsulotlar va tabiiy monopoliya sharoitida narxlarni tartibga solishga ehtiyoj saqlanib qolmoqda. Mavjud iqtisodiy siyosatda narxni tartibga solish mexanizmlari yetarli darajada takomillashtirilmaganligi sababli, inflyatsion bosimni kamaytirish va aholi farovonligini oshirish bo‘yicha samarali yechimlar ishlab chiqish za ...