KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 12-dekabrdagi PF-270-son "Kimyo sanoatini rivojlantirishga oid qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi farmoni [1] va 2024-yil 23-fevraldagi PQ-83-son "2024-yilda sanoat ishlab chiqarishini kengaytirishga doir qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi qarorida kimyo sanoatining muhim yo'nalishlaridan biri bo'lgan nitrat kislota ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish va samaradorligini oshirish vazifalari belgilangan. O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, mamlakatning azotli o'g'itlar ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 2,5 million tonnadan oshgan bo'lib [2], bu ko'rsatkichning barqaror o'sishida nitrat kislota ishlab chiqarish texnologiyalarining samaradorligi hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Jahon bozorida nitrat kislota bozorining umumiy hajmi 2023-yilda 22,5 milliard AQSh dollarini tashkil etgan [3] va prognozlarga ko'ra, 2030-yilga borib yillik o'rtacha 4,2% o'sish sur'ati bilan 30 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [4]. Bu global talab, asosan, qishloq xo'jaligida azotli o'g'itlarga bo'lgan ehtiyoj, shuningdek, portlovchi moddalar, polimerlar va boshqa kimyoviy mahsulotlar ishlab chiqarish hajmining o'sishi bilan bog'liq. O'zbekistonning mintaqaviy va jahon bozorlarida raqobatbardoshligini oshirish uchun mavjud ishlab chiqarish quvvatlarini zamonaviy, energiya tejamkor va ekologik xavfsiz texnologiyalar asosida modernizatsiya qilish dolzarb masaladir. Mazkur tadqiqot, nitrat kislota ishlab chiqarish texnologiyasining hozirgi holatini tahlil qilish, undagi mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Kimyo sanoati, xususan, nitrat kislota ishlab chiqarish sohasida energiya samaradorligini oshirish, xomashyo sarfini optimallashtirish va atrof-muhitga zararli ta'sirlarni kamaytirish bo'yicha qator hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, Ostvald jarayonining energiya sig'imi yuqoriligi, katalizatorlarning xizmat muddati, azot oksidlari (NOx) emissiyasini kamaytirish mexanizmlari va ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish darajasi borasida qo'shimcha tadqiqotlar talab etiladi. Ushbu muammolarni kompleks tahlil qilish va ularni bartaraf etish bo'yicha ilmiy asoslangan yechimlarni taklif etish, mamlakatimiz kimyo sanoatining barqaror rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega. Nitrat kislota ...