KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O'zbekistonning yalpi ichki mahsuloti (YaIM) o'sish sur'ati 6.0% ni tashkil etib, respublika iqtisodiyoti rivojlanishining barqaror dinamikasini ko'rsatdi [1]. O'sha yili nominal YaIM hajmi 1045.2 trillion so'mga yetgan bo'lsa, real YaIM hajmi 965.7 trillion so'mni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy faoliyatning kengayishini va narx darajasining o'zgarishini birgalikda aks ettiradi. Global miqyosda esa, Jahon bankining 2023-yilgi hisobotlariga ko'ra, global iqtisodiy o'sish 2.6% ni tashkil etdi, bu esa jahon savdosi va investitsiyalar dinamikasiga sezilarli ta'sir ko'rsatdi [2]. Xususan, rivojlanayotgan mamlakatlarda inflyatsiya bosimi ostida real iqtisodiy o'sish sur'atlari ancha pasayganini kuzatish mumkin, bu esa iqtisodiy siyosatchilar oldiga nominal va real ko'rsatkichlar o'rtasidagi tafovutni to'g'ri baholash vazifasini qo'yadi. Nominal va real yalpi milliy mahsulot (YaMM) ko'rsatkichlarining to'g'ri tahlili iqtisodiy siyosatni shakllantirish, makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va aholi turmush darajasini oshirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ushbu ikki ko'rsatkich o'rtasidagi nisbat va o'zgarish sur'atlari mamlakat iqtisodiyotining haqiqiy holatini aks ettiradi, inflyatsiya va deflyatsiya kabi narx o'zgarishlarining iqtisodiy jarayonlarga ta'sirini ko'rsatadi. Hozirgi kunda, global iqtisodiy beqarorlik, yuqori inflyatsiya bosimi va geosiyosiy vaziyatning murakkablashuvi sharoitida, nominal va real YaMM ko'rsatkichlarini chuqur tahlil qilish orqali kelib chiqadigan muammolarga yechim topish va barqaror iqtisodiy o'sish strategiyalarini ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Xususan, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda bu masalaning ahamiyati yanada ortadi, chunki bu ko'rsatkichlar investitsion jozibadorlikni oshirish, resurslarni samarali taqsimlash va makroiqtisodiy prognozlarni aniqlashtirish uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Nominal va real YaMM tushunchalari hamda ularning iqtisodiy o'sishga ta'siri masalasi iqtisodiy nazariya va amaliyotda uzoq yillardan buyon muhokama qilib kelinadi. Jon Meynard Keynes (1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida umumiy talab va taklifning milliy iqtisodiyotdagi rolini tahlil qilib, davlatning iqtisodiyotga aralashuvi zarurligini asoslab bergan, bu esa YaMM ko'rsatkichlarini tartibga solishga yo'naltirilgan siyosatlarning shakllanishiga turtki ...