KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida noqishloq xo'jalik maqsadlari uchun yer ajratish jarayonlarining optimallashuvi 2023-yil holatiga ko'ra, mamlakat yalpi ichki mahsulotining 12% dan ortig'ini tashkil etuvchi sanoat va xizmat ko'rsatish sohalarining rivojlanishi uchun muhim hisoblanadi [1]. Xususan, 2022-yilda qiymati 25 milliard AQSh dollaridan oshadigan yangi investitsiya loyihalarining qariyb 30%i aynan sanoat zonalarida va infratuzilma loyihalarida amalga oshirilgan bo'lib, bu yer ajratishning o'z vaqtida va samarali amalga oshirilishi loyihaning umumiy muvaffaqiyatiga bevosita ta'sir ko'rsatishini ko'rsatadi [2]. Yer uchastkalarini ajratish jarayonlaridagi har bir bosqichning aniq tartibga solinmagani loyihalarni amalga oshirish muddatlarini o'rtacha 3-6 oyga uzaytirishi mumkin, bu esa ishlab chiqarishni yo'lga qo'yishdan kutilayotgan daromadlarni taxminan 5-10% ga kamaytiradi [3]. Ushbu ko'rsatkichlar noqishloq xo'jalik korxonalari, tashkilot va muassasalari uchun yer ajratish loyihalarini tayyorlash va amalga oshirishda tizimli yondashuv hamda samarali mexanizmlarni joriy etish zaruratini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi kunda noqishloq xo'jalik ehtiyojlari uchun yer ajratish jarayonlari ko'pincha murakkab byurokratik to'siqlar, ma'lumotlar bazalarining tarqoqligi va shaffoflik yetishmasligi kabi muammolar bilan to'qnash kelmoqda [4]. Amaldagi qonunchilik doirasida yer ajratish tartiblari bosqichma-bosqich belgilangan bo'lsa-da, ularning amaliyotda qo'llanilishi va nazorat mexanizmlari yetarli darajada optimallashtirilmagan [5]. Bu esa sarmoyadorlar uchun investitsiya muhitining jozibadorligini pasaytirib, mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sishiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shuning uchun, ushbu jarayonlarni chuqur tahlil qilish, mavjud bo'shliqlarni aniqlash va xalqaro ilg'or tajribalar asosida yechimlar taklif etish dolzarb ilmiy va amaliy vazifadir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon miqyosida ko'plab olimlar yer ajratish va yer tuzish masalalarini tadqiq etganlar. Misol uchun, Daniel Bromley (2008) yer mulki huquqlari va ularning iqtisodiy samaradorlikka ta'sirini o'rganib, yer ajratish jarayonlarida shaffoflik va barqarorlikni ta'minlashning muhimligini ta'kidlagan [6]. Michael Alig (2012) o'z tadqiqotida urbanizatsiya jarayonlarining qishloq xo'jalik yerlariga ta'sirini va noqishloq xo'jalik ehtiyojlari uchun yer ajratishning ...