KIRISH Noruda foydali qazilmalarni ochiq usulda qazib olish tizimi (Diabaz) mavzusidagi ushbu kurs ishi o‘zining dolzarbligi va amaliy ahamiyati bilan ajralib turadi. O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotidagi jadal o‘sish va investitsiyalarning ortishi qurilish sanoati uchun asosiy xomashyo hisoblangan agregatlarga bo‘lgan talabni tobora oshirmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 24-yanvardagi "Kon-metallurgiya sanoatini yanada rivojlantirish bo'yicha qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PQ-33-sonli Qaroriga ko'ra, 2023-yilda qurilish materiallari ishlab chiqarish hajmi 15,3% ga oshgan bo'lib, bu sohaning salohiyatini yaqqol ko'rsatadi [1]. Xususan, O‘zR Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatda 170 million tonnadan ortiq qurilish materiallari ishlab chiqarilgan bo‘lib, shundan 70% dan ziyodi noruda foydali qazilmalar, shu jumladan, agregatlar (maydalangan tosh, shag‘al) hissasiga to‘g‘ri keladi [2]. Jahon banki hisobotlariga ko‘ra, global miqyosda agregatlar bozorining hajmi 2023-yilda 450 milliard dollardan oshgan va yillik o‘rtacha 5-6% o‘sishi kutilmoqda, bu esa ushbu xomashyo turiga bo‘lgan barqaror talabni anglatadi [3]. Mazkur raqamlar diabaz kabi yuqori sifatli agregatlarni yetkazib berish tizimining samaradorligini oshirish zaruriyatini ilmiy asoslaydi va bu yo‘nalishdagi tadqiqotlarning dolzarbligini yanada oshiradi. Hozirgi kunda O‘zbekistonda infratuzilma loyihalari, sanoat qurilishi va turar-joy massivlarining jadal rivojlanishi tufayli yuqori sifatli qurilish agregatlariga bo‘lgan talabning ortishi diabazni ochiq usulda qazib olish tizimining samaradorligini oshirishni strategik ahamiyatga ega vazifaga aylantirmoqda. Shunga qaramay, mavjud qazib olish texnologiyalari ko‘pincha optimallashtirilmagan bo‘lib, bu ishlab chiqarish xarajatlarining yuqoriligi, resurslarning isrof qilinishi va atrof-muhitga salbiy ta’sirlarning kuchayishiga olib kelmoqda [4]. Ko‘pgina konlarda burug‘lash-portlatish ishlari, qazishma chuqurligini loyihalash, rudasiz jinslar (kon usti qatlamlari)ni boshqarish va foydali qazilmalarni qayta ishlash jarayonlarida innovatsion yondashuvlar yetarli darajada qo‘llanilmayapti. Natijada, korxonalar barqaror rivojlanish tamoyillariga to‘liq rioya etmay, ekologik me’yorlar bo‘yicha ayrim cheklovlar bilan duch kelmoqdalar, shuningdek, KPI, NPV, IRR, ROI kabi moliyaviy samaradorl ...