KURS ISHI

KIRISH 2023 yil maʼlumotlariga koʻra, butun dunyo boʻylab bolalar va oʻsmirlar orasida nutq nuqsonlari tarqalishi 5% dan 10% gacha boʻlgan diapazonni tashkil etadi, baʼzi rivojlanayotgan mamlakatlarda bu koʻrsatkich 15% gacha yetishi mumkin [1]. Oʻzbekiston Respublikasida esa, rasmiy statistika maʼlumotlariga koʻra, 3 yoshdan 7 yoshgacha boʻlgan bolalarning qariyb 7-8% ida turli darajadagi nutq nuqsonlari kuzatiladi, maktab yoshidagi bolalar orasida bu raqam biroz kamayib, 5% atrofida qayd etiladi [2]. Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2022 yilda maxsus taʼlim muassasalariga joylashtirilgan bolalarning qariyb 30% i aynan nutqida turli buzilishlar boʻlgan bolalar tashkil etgan [3]. Ushbu raqamlar nutq nuqsoniga ega bolalarning soni sezilarli darajada ekanligini, ular oʻrtasida tafakkur xususiyatlarini oʻrganish nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham dolzarb ekanligini koʻrsatadi. Ushbu bolalarning kognitiv rivojlanishi, jumladan, tafakkur jarayonlarining oʻziga xos jihatlarini chuqur tahlil qilish, ularga mos keladigan taʼlim va korreksiya dasturlarini yaratish uchun fundamental ahamiyatga ega. Bugungi kunda inklyuziv taʼlimga oʻtish jarayonlari faol ketayotgan bir sharoitda, nutq nuqsoniga ega bolalar tafakkurining oʻziga xos xususiyatlarini tushunish va ularni ilmiy asosda tekshirish metodikalarini takomillashtirish zaruriyati ayniqsa yaqqol namoyon boʻlmoqda. Chunki, nutq rivojlanishidagi buzilishlar koʻpincha ikkilamchi tarzda kognitiv jarayonlarga, xususan, tafakkurga taʼsir qiladi va bu holat bolaning umumiy rivojlanishi, ijtimoiy moslashuvi hamda kelajakdagi kasbiy faoliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin [4]. Amalda esa, ushbu bolalarning tafakkur xususiyatlarini aniq baholash, ularning individual ehtiyojlariga mos keladigan korreksiya strategiyalarini ishlab chiqish va taʼlim jarayoniga integratsiya qilish borasida metodologik yondashuvlarda hali ham bir qator boʻshliqlar mavjud [5]. Mavjud muammolarni hal etish, samarali korreksiya yoʻnalishlarini belgilash uchun nutq nuqsoniga ega bolalar tafakkurining nazariy asoslarini chuqur oʻrganish va ularni tekshirishning zamonaviy, ilmiy asoslangan metodikalarini tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Nutq nuqsoniga ega bolalar tafakkurini oʻrganishga bagʻishlangan ilmiy tadqiqotlar jahon miqyosida uzoq yillardan beri olib borilmoqda. Masalan, ...