KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda maxsus ta’lim ehtiyojlariga ega bo‘lgan bolalar soni doimiy ravishda o‘sib bormoqda, Xalq ta’limi vazirligi (2023) ma’lumotlariga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 2022-2023 o‘quv yilida 180 mingdan oshiqni tashkil etgan [1]. Ularning taxminan 30-40% ida nutq nuqsonlari kuzatiladi [2], bu esa ularning kognitiv rivojlanishiga, xususan, diqqat va tasavvur jarayonlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra (2021), dunyo miqyosida bolalarning 5-8% ida nutq rivojlanishidagi buzilishlar qayd etiladi, bu esa global miqyosda ham ushbu muammoning dolzarbligini ko‘rsatadi [3]. Mazkur holat inklyuziv ta’lim tizimining samaradorligini oshirish, bu bolalarning jamiyatga to‘laqonli integratsiyalashuvini ta’minlash hamda ularning o‘quv faoliyati va ijtimoiy moslashuvini yaxshilashda psixokorreksion yordamning muhimligini ko‘rsatadi. Nutq buzilishlari kognitiv jarayonlarga bevosita ta’sir etib, diqqatning barqarorligi, hajmi, taqsimlanishi va tasavvurning boyligi, ravshanligida sezilarli cheklovlarga olib keladi [4]. Bugungi kunda nutq nuqsoniga ega bolalarda diqqat va tasavvur jarayonlarini psixokorreksiyalash masalasi dolzarblik kasb etadi, chunki mavjud usullar har doim ham mazkur bolalarning o‘ziga xos ehtiyojlariga to‘liq javob bera olmaydi va kompleks yondashuv yetishmaydi. Ko‘plab tadqiqotlar nutq buzilishlari bilan birga keladigan ikkilamchi kognitiv kamchiliklarga e’tibor qaratgan bo‘lsa-da, diqqat va tasavvur jarayonlarining o‘zaro bog‘liqligi va ularni samarali psixokorreksiyalash mexanizmlari hali to‘liq o‘rganilmagan [5]. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida, madaniy va til xususiyatlarini hisobga olgan holda moslashtirilgan psixokorreksion dasturlarga bo‘lgan ehtiyoj yuqori. Shu bois, ushbu kurs ishi nutq nuqsoniga ega bolalarda diqqat va tasavvurni rivojlantirishga qaratilgan innovatsion yondashuvlarni ishlab chiqish orqali mavjud bo‘shliqlarni to‘ldirishga, ularning ta’lim va ijtimoiy hayotdagi muvaffaqiyatini oshirishga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda bir qator olimlar tomonidan keng tadqiq qilingan. Masalan, L.S. Vygotskiy (1934) nutqning oliy psixik funksiyalar, shu jumladan diqqat va tasavvur rivojlanishidagi hal qiluvchi rolini ta’kidlab, nutq faoliyatining buzilishi ushbu jarayonlarning ikkilamchi buzilishlariga olib kelishini isbotladi [6]. A.R. Luriya (1973) ...