KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yilda nutq nuqsoniga ega bolalar soni 120 mingdan oshgani va har mingta yangi tugʻilgan chaqaloqdan 50-70 nafari nutq rivojlanishida muammolar bilan tugʻilishi taxmin qilinishi [1], shuningdek, jahon miqyosida bolalar populyatsiyasining 8-10% i turli darajadagi nutq buzilishlaridan aziyat chekishi [3] ushbu masalaning dolzarbligini yaqqol koʻrsatadi. Soʻnggi yillarda bolalar nutqining kechikishi va buzilishlari bilan bogʻliq murojaatlar soni 15-20% ga oshgani [4] psixologik-pedagogik yordamga boʻlgan ehtiyojni oshirib yubormoqda. Nutq buzilishlari nafaqat kommunikativ funksiyani cheklabgina qolmay, balki bolaning kognitiv, hissiy va ijtimoiy rivojlanishiga ham salbiy taʼsir koʻrsatadi, bu esa ularning taʼlim olishi va jamiyatga integratsiyalashuvida jiddiy toʻsiqlarni yuzaga keltiradi. Shunday qilib, nutq nuqsoniga ega bolalarning psixologik jarayonlarini chuqur oʻrganish, ularga samarali korreksion yordam koʻrsatishning ilmiy asoslarini yaratish zamonaviy logopsixologiya va maxsus pedagogikaning muhim vazifalaridan hisoblanadi. Bu mavzu hozirgi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki nutq nuqsonlari koʻpincha tashxis qoʻyishda va korreksion ishda kechikishlarga olib keladi, bu esa bolaning kelgusi hayotida ogʻir oqibatlarga sabab boʻlishi mumkin. Hozirda mavjud boʻlgan tashxis va korreksiya metodlari har doim ham Oʻzbekiston sharoitlariga toʻliq mos kelmaydi, chunki ular koʻpincha xorijiy modellarga asoslangan boʻlib, mahalliy madaniy, ijtimoiy va til xususiyatlarini yetarli darajada hisobga olmaydi. Shuningdek, nutq nuqsoniga ega bolalar bilan ishlashda mutaxassislar (logopedlar, psixologlar, defektologlar) oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlik mexanizmlari va inklyuziv taʼlim tizimini joriy etish masalalari hali toʻliq hal etilmagan. Natijada, ushbu sohada ilmiy-amaliy tadqiqotlar oʻtkazish va yangi, samarali yechimlarni taklif qilish zarurati mavjud boʻlib, bu bolalarning toʻlaqonli rivojlanishi va jamiyatda oʻz oʻrnini topishi uchun muhim hisoblanadi. Nutq nuqsoniga ega bolalarning psixologik jarayonlarini oʻrganish boʻyicha jahon olimlari tomonidan koʻplab tadqiqotlar oʻtkazilgan. Masalan, L.S. Vigotskiy (1934) nutq rivojlanishidagi buzilishlar va kognitiv jarayonlar oʻrtasidagi dialektik bogʻliqlikni asoslab bergan, uning fikricha, nutq inson ongining shakllanishida hal qiluvchi rol oʻynaydi [5]. A.R. Luriya (1962) nutq buzilishlari, ayni ...