KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda maxsus ta'lim ehtiyojiga ega bolalar soni yildan yilga ortib bormoqda, Xalq ta'limi vazirligi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda bu ko'rsatkich 2018-yilga nisbatan 18% ga oshgan va 200 ming nafardan ziyod bolani tashkil etgan [1]. Ularning orasida nutqi to'liq rivojlanmagan (NTTR) bolalar salmoqli o'rinni egallaydi. UNICEFning (2021) Markaziy Osiyo bo'yicha hisobotida aytilishicha, hududdagi bolalarning 5-8% ida nutq rivojlanishidagi buzilishlar kuzatiladi, bu esa minglab oilalarga ta'sir ko'rsatadi [2]. Nutqning to'liq rivojlanmaganligi nafaqat kommunikativ ko'nikmalarni cheklaydi, balki bolaning kognitiv rivojlanishi, xususan, tafakkur jarayonlarining shakllanishiga ham salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu muammo bolalarning ta'lim olishida, ijtimoiy moslashuvida va kelajakdagi kasbiy faoliyatida jiddiy to'siqlar yaratishi mumkin. Shu bois, NTTR bolalar tafakkurining o'ziga xos xususiyatlarini chuqur o'rganish va ularni korreksiya qilishga qaratilgan samarali metodlarni ishlab chiqish jamiyat uchun dolzarb vazifa hisoblanadi. Nutqi to'liq rivojlanmagan bolalar tafakkurining o'ziga xos xususiyatlarini tadqiq qilishga bo'lgan ehtiyoj, ularning kognitiv rivojlanishidagi o'ziga xosliklar, xususan, abstrakt-mantiqiy tafakkur, tushunchaviy tafakkur va verbal-mantiqiy tafakkur komponentlarining rivojlanish darajasini aniqlash zarurati bilan belgilanadi. Mavjud korreksion dasturlar ko'pincha nutqning o'zini rivojlantirishga qaratilgan bo'lib, tafakkur jarayonlariga bevosita ta'sir etuvchi metodologiyalar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Natijada, NTTR bolalar maktabda o'qishda va murakkab muammolarni hal qilishda qiyinchiliklarga duch kelishadi, bu esa o'z navbatida ularning akademik ko'rsatkichlari pasayishiga va o'ziga bo'lgan ishonchining yo'qolishiga olib keladi [3]. Ushbu kurs ishi ushbu bo'shliqni to'ldirishga, ya'ni NTTR bolalar tafakkurining xususiyatlarini kompleks tahlil qilish va ularning tafakkurini samarali korreksiya qilish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Nutqi to'liq rivojlanmagan bolalar tafakkurining nazariy asoslari va korreksiya metodlari borasida dunyo miqyosida ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, L.S. Vygotskiy (1934) o'zining "Tafakkur va nutq" asarida nutq va tafakkurning o'zaro bog'liqligini, ularning genetik jihatdan bir-biriga bog'liq ekanligini ta'kidlagan va nutq rivojlanishining ...