KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda inflyatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etdi [1], bu Markaziy bankning 5% li targetidan yuqori bo'lib, pul-kredit siyosatining ochiq iqtisodiyot sharoitida samaradorligini oshirish zaruratini ko'rsatadi. Jahon bankining 2024-yilgi hisobotiga ko'ra, global yalpi ichki mahsulotning 3.1% ga o'sishi prognoz qilinayotgan bir paytda [2], tovar va kapital oqimlarining erkinlashishi, valyuta kurslarining o'zgaruvchanligi pul-kredit siyosati samaradorligiga bevosita ta'sir ko'rsatmoqda. Xususan, 2023-yilda O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 62.6 milliard AQSh dollariga yetdi [3], bu iqtisodiyotning tashqi shoklarga nisbatan sezgirligini oshiradi va pul-kredit siyosatining ichki va tashqi muvozanatni ta'minlashdagi rolini yanada murakkablashtiradi. Mamlakatga kirib kelayotgan xorijiy investitsiyalar hajmi ham oshib bormoqda, bu esa valyuta bozoridagi bosimni kuchaytirishi va inflyatsiya dinamikasiga ta'sir qilishi mumkin. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ro'y berayotgan tezkor o'zgarishlar, jumladan, global inflyatsion bosim, geosiyosiy keskinliklar va texnologik inqiloblar mamlakatlarning pul-kredit siyosatini doimiy ravishda qayta ko'rib chiqishni taqozo etmoqda. Ochiq iqtisodiyot sharoitida, pul-kredit siyosati nafaqat ichki makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, balki xalqaro kapital oqimlari, valyuta kursi va savdo balansiga ta'sir ko'rsatish orqali tashqi muvozanatni saqlashga ham xizmat qiladi. Mavjud adabiyotlar va amaliyot shuni ko'rsatmoqdaki, Markaziy banklarning an'anaviy pul-kredit vositalari (refinanslash stavkasi, ochiq bozor operatsiyalari) ochiq iqtisodiyotning murakkab dinamikasida har doim ham kutilgan samarani bermayapti. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, O'zbekistonda, valyuta kursi rejimi, kapital oqimlarini boshqarish va transmissiya mexanizmlarining o'ziga xos xususiyatlari pul-kredit siyosatini ishlab chiqishda qo'shimcha qiyinchiliklar tug'dirmoqda. Shu bois, ushbu mavzu global va milliy iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash nuqtai nazaridan g'oyat dolzarb hisoblanadi, chunki bu sohadagi yetarli darajada hal etilmagan masalalar iqtisodiy o'sishni cheklashi va aholi farovonligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ochiq iqtisodiyotda pul-kredit siyosati masalasi xalqaro iqtisodiyot nazariyasi va amaliyotida keng o'rganilgan mavzulardan biridir. Роберт Манделл (Robert Mundell, 1963) va Маркус ...