KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda onlayn ta'lim bozorining hajmi so'nggi uch yilda sezilarli darajada o'sgan bo'lib, 2023-yil yakuniga ko'ra 150 million AQSh dollariga yaqinlashgan [1]. Global miqyosda esa, onlayn ta'lim bozori 2023-yilda 399.3 milliard AQSh dollarini tashkil etgan va 2032-yilga borib 1.4 trillion AQSh dollariga yetishi kutilmoqda, bu esa o'rtacha yillik o'sish sur'ati (CAGR) 15.5% ni ko'rsatadi [2]. Bu raqamlar onlayn ta'limga bo'lgan talabning nafaqat O'zbekistonda, balki butun dunyoda ham keskin oshib borayotganini ko'rsatadi. Pandemiya davrida tezlashgan raqamlashtirish jarayonlari, masofaviy o'qitishning afzalliklari va aholining raqamli savodxonligining oshishi bu o'sishning asosiy omillaridan bo'ldi. Biroq, bozorning tezkor rivojlanishi bilan birga, platformalar o'rtasidagi raqobatning kuchayishi ham tabiiy holdir, bu esa ta'lim xizmatlari sifati, narxi va innovatsion yechimlar taklif etishda muhim rol o'ynaydi. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, onlayn ta'lim platformalari o'rtasidagi raqobat muhitining tahlili ta'lim xizmatlari sifatini oshirish, resurslardan samarali foydalanish va iste'molchilarning manfaatlarini himoya qilish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. O'zbekistonning ta'lim sohasidagi islohotlari doirasida raqamli ta'lim infratuzilmasini rivojlantirishga qaratilgan sa'y-harakatlar fonida, raqobat muhitini chuqur tahlil qilish va uni takomillashtirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavjud. Bugungi kunda bu sohada raqobatning huquqiy-me'yoriy tartibga solinishi, adolatli raqobat sharoitlarini yaratish va monopolistik tendensiyalarning oldini olish masalalari hali to'liq hal etilmagan. Shuningdek, onlayn ta'lim xizmatlari ko'rsatuvchi platformalarning iqtisodiy barqarorligini ta'minlash, innovatsion yechimlarni rag'batlantirish va iste'molchilar uchun eng maqbul sharoitlarni yaratishga qaratilgan strategik yondashuvlar ham yetarlicha ishlab chiqilmagan. Onlayn ta'lim platformalarida raqobat masalasi dunyo olimlari tomonidan faol o'rganilmoqda. Masalan, X.Y. (2018) o'z tadqiqotida onlayn ta'lim bozorida "ikkitala tomonlama bozorlar" (two-sided markets) kontseptsiyasini tahlil qilib, platformalar o'quvchilar va o'qituvchilarni bir vaqtda jalb qilishda duch keladigan muammolar va strategiyalarni isbotladi [3]. Z.W. (2020) esa tarmoq effektlarining onlayn platformalarda raqobat dinamikasiga ta'sirini o'rgan ...