KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida bolalar va o‘smirlar o‘rtasida sog‘lomlashtirish va ta’limga qaratilgan dasturlar doirasida psixologik xizmatlarga bo‘lgan talab so‘nggi besh yilda o‘rtacha 25% ga oshgan [1]. Xususan, 2023-yilda maktabgacha ta’lim muassasalarida psixolog shtatlari 15% ga kengaytirilgan bo‘lsa, umumta’lim maktablarida esa bu ko‘rsatkich 10% ni tashkil etdi [2]. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, bolalik va o‘smirlik davridagi psixik salomatlik muammolari global miqyosda 10-20% yoshlarni qamrab oladi va ularning 50% dan ortig‘i 14 yoshga qadar boshlanadi [3]. Bu holat ontogenez psixologiyasida yosh davrlarini to‘g‘ri davrlashtirish va har bir yosh bosqichining o‘ziga xos xususiyatlarini chuqur anglash, ayniqsa, pedagogika sohasida katta ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi. Ushbu davrlashtirish nafaqat ta’lim strategiyalarini ishlab chiqishda, balki yosh avlodning har tomonlama kamol topishida ham hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Hozirgi globallashuv va axborot texnologiyalari rivojlangan davrda bolalar va o‘smirlarning psixik rivojlanishi an’anaviy modellarga mos kelmaydigan yangi xususiyatlarni kasb etmoqda. Aktseleratsiya va retardatsiya hodisalari tobora ko‘proq kuzatilayotgan bir sharoitda, yosh davrlarini davrlashtirishga doir mavjud yondashuvlar zamonaviy talablarga har doim ham javob bera olmaydi [4]. Masalan, mobil qurilmalardan foydalanishning erta boshlanishi bolalarning ijtimoiy munosabatlari va kognitiv rivojlanishiga ta’sir etib, ularning hissiy intellekti shakllanishida yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda [5]. Shuningdek, pandemiya davri va uning oqibatlari natijasida yuzaga kelgan ijtimoiy izolyatsiya, o‘qitish uslublarining o‘zgarishi yosh avlodning stressga chidamliligi va moslashuvchanligiga ta’sir ko‘rsatib, psixologik maslahat va yordamga bo‘lgan ehtiyojni oshirdi [6]. Shu bois, yosh davrlarini davrlashtirishga doir nazariy va amaliy yondashuvlarni qayta ko‘rib chiqish, ularning zamonaviy jamiyat sharoitlariga moslashuvini ta’minlash va mavjud bo‘shliqlarni bartaraf etish muhim ahamiyatga ega. Ontogenez psixologiyasida yosh davrlarini davrlashtirish masalasi ko‘plab xorijiy olimlar tomonidan atroflicha o‘rganilgan. J. Piaget (1960) kognitiv rivojlanish nazariyasini ishlab chiqib, bolaning fikrlash qobiliyatini sensorimotor, operatsiyadan oldingi, aniq operatsiyalar va formal operatsiyalar bosqich ...