KURS ISHI

KIRISH Inson psixikasining rivojlanish jarayonlarini tushunish, har bir yosh davrining o‘ziga xos xususiyatlari, vazifalari va krizislarini chuqur anglash umumiy pedagogika, ta’lim va tarbiya sohalarida amaliy ahamiyatga ega. O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimini isloh qilish, yoshlar siyosatini takomillashtirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli chora-tadbirlar fonida psixik ontogenezning yosh davrlari bo‘yicha tadqiqotlar o‘tkazish zarurati ortib bormoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 23-sentyabrdagi "Ta’lim, fan va innovatsiyani rivojlantirish konsepsiyasi to‘g‘risida"gi farmoni [1] ta’lim jarayonlarida shaxsning yosh psixologik xususiyatlarini hisobga olish muhimligini alohida ta’kidlaydi. Xususan, 2023-yilda maktabgacha ta’limga qamrov 75% dan oshdi, bu ko‘rsatkich 2017-yilda atigi 27.7% bo‘lgan [O‘zR Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, 2024][2]. Ushbu statistik ma’lumotlar bolalarning erta yoshdagi psixik rivojlanishini, ularning yosh davrlariga mos ta’lim dasturlarini yaratish dolzarbligini ko‘rsatadi. So‘nggi besh yilda mamlakatda oliy ta’lim bilan qamrov 9 foizdan 42 foizga ko‘tarildi [Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi, 2024][3], bu esa talabalik yoshidagi shaxslarning psixologik rivojlanishini, ularga mos keladigan pedagogik yondashuvlarni o‘rganishni yanada muhimroq qiladi. Mazkur jarayonlarning psixologik asoslarini chuqur o‘rganish, yosh davrlarini davrlashtirish muammosiga ilmiy asoslangan yondashuvlarni ishlab chiqish orqali ta’lim samaradorligini oshirish, shaxsning har tomonlama kamol topishiga sharoit yaratish mumkin. Hozirgi shiddatli o‘zgarishlar davrida global miqyosda o‘smirlar o‘rtasidagi psixologik zo‘riqishlar 30% ga oshganligi qayd etilgan [Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti, 2023][4]. O‘zbekistonda ham yoshlar o‘rtasidagi stress va moslashish muammolari dolzarbligini saqlab qolmoqda, bu esa psixik rivojlanishning krizis davrlarini chuqur o‘rganishni talab etadi. Shaxsning har bir yosh davrida yuzaga keladigan psixik o‘zgarishlar, rivojlanish qonuniyatlari, ularning ijtimoiylashuv jarayonlariga ta’siri — bularning barchasi pedagogika nazariyasi va amaliyoti uchun hal etilmagan bir qator muammolarni keltirib chiqaradi. Yosh davrlarini davrlashtirishning yagona va universal nazariyasi mavjud emasligi, har bir davrlashtirishning o‘ziga xos afzalliklari va cheklovlari borligi, ta’lim ...