KURS ISHI

KIRISH Oqimli ishlov berish texnologiyalari zamonaviy axborot texnologiyalari landshaftida strategik ahamiyat kasb etib bormoqda. Gartner tadqiqotlariga ko'ra, global real vaqt rejimida ma'lumotlarni qayta ishlash bozori 2023-yilda 22,6 milliard AQSH dollarini tashkil etgan va 2028-yilga borib yillik o'rtacha 20,4% o'sish sur'ati bilan 57,4 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o'sish katta ma'lumotlar hajmining ortishi, IoT qurilmalarining kengayishi va sun'iy intellekt ilovalarining jadal rivojlanishi bilan bog'liq. O'zbekistonda ham raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish dasturlari doirasida ma'lumotlarni qayta ishlash infratuzilmasiga investitsiyalar ortib bormoqda. Masalan, 2023-yilda O'zbekistonning IT-park rezidentlari tomonidan ko'rsatilgan xizmatlar hajmi 1 milliard AQSH dollaridan oshgan bo'lib, buning sezilarli qismi ma'lumotlarni qayta ishlash va bulutli xizmatlar hissasiga to'g'ri keladi [2]. Bu ko'rsatkichlar oqimli ishlov berish apparat vositalariga bo'lgan talabning mahalliy va global miqyosda kuchayib borayotganini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi kunda korxonalar va tashkilotlar tobora ko'payib borayotgan ma'lumotlar oqimini samarali boshqarish, ulardan real vaqt rejimida qimmatli ma'lumotlarni ajratib olish va tezkor qarorlar qabul qilish zaruriyati bilan yuzma-yuz kelmoqdalar. An'anaviy paketli ishlov berish usullari bu vazifani bajarishda kechikish (latency) muammosiga duch keladi, bu esa moliyaviy sektor, sog'liqni saqlash, logistika va ishlab chiqarish kabi sohalarda jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin [3]. Shu sababli, oqimli ishlov berishni ta'minlovchi samarali apparat vositalarini tadqiq etish, ularning ishlash prinsiplarini, afzalliklari va cheklovlarini tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Mavjud apparat yechimlarining energetik samaradorligi, tezligi va moslashuvchanligi borasidagi muammolar hal etilmagan bo'lib, bu sohada yangi tadqiqotlar va yechimlarni talab qiladi. Jumladan, maxsus protsessorlar (ASIC) va dasturlashtiriladigan mantiqiy kristalllar (FPGA) kabi ixtisoslashtirilgan apparat vositalarining oqimli ishlov berishdagi rolini chuqur o'rganish dolzarb vazifalardan hisoblanadi. Oqimli ishlov berish texnologiyalarining nazariy asoslari va apparat yechimlari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Dave DeWitt (2009) o'z tadqiqotlarida ma'lumotlar omborlari va oqimli ma'lumotlar bazala ...