KURS ISHI

KIRISH Oʻqituvchi va oʻquvchi oʻrtasidagi muloqot psixologiyasi zamonaviy ta'lim tizimining fundamental ustunlaridan biri hisoblanadi. O'zbekistonda 2023-yilda maktablarda ta'lim sifati bo'yicha o'tkazilgan so'rovnomalarda o'quvchilarning 45% dan ortig'i o'qituvchilar bilan samarali muloqot yetishmasligini ta'kidlagan [1]. Xalqaro miqyosda esa, UNESCO ma'lumotlariga ko'ra, pedagogik interaksiya samaradorligi ta'lim natijalarini o'rtacha 20-30% ga oshirishi mumkin, bu esa har yili global ta'lim tizimiga milliardlab dollar iqtisodiy foyda keltirishi mumkin [2]. Mazkur ko'rsatkichlar o'qituvchi va o'quvchi o'rtasidagi muloqot psixologiyasini chuqur o'rganish va amaliyotga tatbiq etish naqadar muhimligini yaqqol ko'rsatadi. Bu esa, o'z navbatida, o'qituvchi kasbiy mahoratining oshishi, o'quvchilarning o'zlashtirish ko'rsatkichlarining yaxshilanishi va ta'lim-tarbiya jarayonida yuzaga keladigan ko'plab muammolarning oldini olishga xizmat qiladi. Bugungi kunda ta'lim tizimida raqamli transformatsiyalar va individual yondashuvlarning kuchayishi sharoitida o'qituvchi va o'quvchi o'rtasidagi an'anaviy muloqot shakllari yetarli darajada samaradorlikni ta'minlamayapti. O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi hisobotlariga ko'ra, 2023-yilda umumta'lim maktablarida pedagog-psixolog xizmatiga bo'lgan talab 30% ga oshgan, bu esa o'qituvchilarning muloqot ko'nikmalarini takomillashtirish zaruratini ko'rsatadi [3]. Emotsional intellekt, aktiv tinglash va empatiya kabi psixologik omillar ta'lim jarayonida muhim rol o'ynaydi, ammo ushbu ko'nikmalar o'qituvchilarning kasbiy tayyorgarlik dasturlarida yetarlicha chuqur o'rgatilmayapti [4]. Shu sababli, pedagogik muloqotda yuzaga keladigan konfliktlar, o'quvchilarda motivatsiya pasayishi va o'zlashtirish qobiliyatining sustligi kabi muammolar hal etilmay qolmoqda, bu esa ushbu mavzuni yanada dolzarb qiladi. O'qituvchi va o'quvchi o'rtasidagi muloqot psixologiyasi bo'yicha xalqaro miqyosda ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Carl Rogers (1951) "insonparvar yondashuv" nazariyasini ishlab chiqib, pedagogik muloqotda shaxsga yo'naltirilganlik, shartsiz ijobiy qabul va empatiyaning muhimligini ta'kidlagan [5]. Albert Bandura (1977) ijtimoiy-kognitiv nazariyasida o'quvchilarning o'qituvchilardan o'rganishida kuzatuv va taqlid rolini, shuningdek, o'z-o'zini samaradorlik hissini shakllantirishda muloqotning ahamiyatini ko'rsatga ...